సామాజిక బహిష్కరణ - టెస్ట్ 74 - సమగ్ర ప్రావీణ్యం I - ప్రాథమికాలు, రాజ్యాంగం మరియు మానవ హక్కులు
Please keep at least one language enabled. || కనీసం ఒక భాషను ఎంచుకోండి.
Question 1
ప్రశ్న 1
A household's income rises above a poverty threshold, but its members continue to be denied access to community institutions and opportunities because of caste-based barriers. Which conclusion is most appropriate?
ఒక కుటుంబ ఆదాయం పేదరిక పరిమితిని దాటినప్పటికీ, కుల ఆధారిత అడ్డంకుల వల్ల ఆ కుటుంబ సభ్యులకు సామాజిక సంస్థలు, అవకాశాలకు ప్రాప్యత నిరాకరించబడుతోంది. అత్యంత సరైన నిర్ధారణ ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Poverty mainly concerns deprivation of economic resources, while social exclusion concerns barriers to participation, institutions, rights, opportunities and social recognition.
• The two frequently overlap but are not identical.
• Therefore, improvement in income alone does not prove that caste-, gender-, disability- or institution-based exclusion has disappeared.
• The two frequently overlap but are not identical.
• Therefore, improvement in income alone does not prove that caste-, gender-, disability- or institution-based exclusion has disappeared.
వివరణ:
• పేదరికం ప్రధానంగా ఆర్థిక వనరుల కొరతకు సంబంధించినది; సామాజిక బహిష్కరణ భాగస్వామ్యం, సంస్థలు, హక్కులు, అవకాశాలు, సామాజిక గుర్తింపుకు ఉన్న అడ్డంకులకు సంబంధించినది.
• ఈ రెండూ తరచుగా పరస్పరం మిళితమై ఉన్నప్పటికీ ఒకే భావన కావు.
• కాబట్టి ఆదాయం మెరుగుపడటం ఒక్కటే కులం, లింగం, దివ్యాంగత లేదా సంస్థాగత బహిష్కరణ తొలగిపోయిందని నిరూపించదు.
• ఈ రెండూ తరచుగా పరస్పరం మిళితమై ఉన్నప్పటికీ ఒకే భావన కావు.
• కాబట్టి ఆదాయం మెరుగుపడటం ఒక్కటే కులం, లింగం, దివ్యాంగత లేదా సంస్థాగత బహిష్కరణ తొలగిపోయిందని నిరూపించదు.
Question 2
ప్రశ్న 2
Which policy approach best reflects substantive equality rather than merely formal equality?
కేవలం రూపక సమానత్వం కాకుండా వాస్తవిక లేదా సారవంతమైన సమానత్వాన్ని అత్యంత సరైన విధంగా ప్రతిబింబించే విధానం ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Formal equality focuses on identical treatment, whereas substantive equality examines whether apparently neutral rules reproduce existing disadvantage.
• Targeted affirmative measures, accommodation and removal of structural barriers can therefore advance equality rather than contradict it.
• The Constitution's special-provision and reservation clauses reflect this substantive approach.
• Targeted affirmative measures, accommodation and removal of structural barriers can therefore advance equality rather than contradict it.
• The Constitution's special-provision and reservation clauses reflect this substantive approach.
వివరణ:
• రూపక సమానత్వం అందరితో ఒకే విధంగా వ్యవహరించడంపై దృష్టి పెడితే, సారవంతమైన సమానత్వం తటస్థంగా కనిపించే నియమాలు ఇప్పటికే ఉన్న వెనుకబాటుతనాన్ని కొనసాగిస్తున్నాయా అనే అంశాన్ని పరిశీలిస్తుంది.
• లక్ష్యిత సానుకూల చర్యలు, అనుకూలీకరణ, నిర్మాణాత్మక అడ్డంకుల తొలగింపు సమానత్వాన్ని దెబ్బతీయకుండా దానిని బలోపేతం చేయగలవు.
• రాజ్యాంగంలోని ప్రత్యేక నిబంధనలు, రిజర్వేషన్ నిబంధనలు ఈ దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
• లక్ష్యిత సానుకూల చర్యలు, అనుకూలీకరణ, నిర్మాణాత్మక అడ్డంకుల తొలగింపు సమానత్వాన్ని దెబ్బతీయకుండా దానిని బలోపేతం చేయగలవు.
• రాజ్యాంగంలోని ప్రత్యేక నిబంధనలు, రిజర్వేషన్ నిబంధనలు ఈ దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
Question 3
ప్రశ్న 3
A woman belonging to a Scheduled Tribe also has a disability and lives in a remote area with poor transport and health access. Which concept best explains why her disadvantage cannot be understood through only one identity?
షెడ్యూల్డ్ తెగకు చెందిన ఒక మహిళకు దివ్యాంగత కూడా ఉండి, రవాణా మరియు ఆరోగ్య సేవలు తక్కువగా ఉన్న దూర ప్రాంతంలో నివసిస్తోంది. ఆమె ప్రతికూలతను ఒక్క గుర్తింపు ద్వారా మాత్రమే అర్థం చేసుకోలేమని వివరించే భావన ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Intersectionality examines how multiple social positions and disadvantages interact rather than simply adding them mechanically.
• Gender, tribal status, disability, poverty and geographic remoteness may jointly shape access to institutions and opportunities.
• Effective inclusion therefore often requires responses to several barriers at the same time.
• Gender, tribal status, disability, poverty and geographic remoteness may jointly shape access to institutions and opportunities.
• Effective inclusion therefore often requires responses to several barriers at the same time.
వివరణ:
• అంతర్విభాగీయత అనేక సామాజిక గుర్తింపులు, ప్రతికూలతలు పరస్పరం ఎలా ప్రభావితం చేసుకుంటాయో పరిశీలిస్తుంది.
• లింగం, గిరిజన స్థితి, దివ్యాంగత, పేదరికం, భౌగోళిక దూరం కలిసి సంస్థలు, అవకాశాల ప్రాప్యతను ప్రభావితం చేయవచ్చు.
• అందువల్ల సమర్థవంతమైన సమగ్రతకు ఒకేసారి అనేక అడ్డంకులను పరిష్కరించడం అవసరం కావచ్చు.
• లింగం, గిరిజన స్థితి, దివ్యాంగత, పేదరికం, భౌగోళిక దూరం కలిసి సంస్థలు, అవకాశాల ప్రాప్యతను ప్రభావితం చేయవచ్చు.
• అందువల్ల సమర్థవంతమైన సమగ్రతకు ఒకేసారి అనేక అడ్డంకులను పరిష్కరించడం అవసరం కావచ్చు.
Question 4
ప్రశ్న 4
Which combination most directly connects the Constitution's overall social-justice vision with a Directive Principle aimed at reducing inequality?
రాజ్యాంగంలోని విస్తృత సామాజిక న్యాయ దృక్పథాన్ని అసమానతలను తగ్గించాలనే రాష్ట్ర విధాన నిర్దేశక సూత్రంతో అత్యంత ప్రత్యక్షంగా అనుసంధానించే సమూహం ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• The Preamble commits the constitutional order to justice—social, economic and political—and equality of status and opportunity.
• Article 38 directs the State to secure a social order informed by social, economic and political justice.
• Article 38(2) specifically calls for minimising inequalities in income and eliminating inequalities in status, facilities and opportunities among individuals and groups.
• Article 38 directs the State to secure a social order informed by social, economic and political justice.
• Article 38(2) specifically calls for minimising inequalities in income and eliminating inequalities in status, facilities and opportunities among individuals and groups.
వివరణ:
• పీఠిక సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయం మరియు హోదా-అవకాశాల సమానత్వానికి రాజ్యాంగ వ్యవస్థను కట్టుబరుస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 38 సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయం ఆధారంగా సామాజిక వ్యవస్థను నెలకొల్పేందుకు రాష్ట్రాన్ని దిశానిర్దేశం చేస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 38(2) ఆదాయ అసమానతలను తగ్గించి, వ్యక్తులు మరియు సమూహాల మధ్య హోదా, సౌకర్యాలు, అవకాశాల్లోని అసమానతలను తొలగించేందుకు ప్రయత్నించాలని పేర్కొంటుంది.
• ఆర్టికల్ 38 సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయం ఆధారంగా సామాజిక వ్యవస్థను నెలకొల్పేందుకు రాష్ట్రాన్ని దిశానిర్దేశం చేస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 38(2) ఆదాయ అసమానతలను తగ్గించి, వ్యక్తులు మరియు సమూహాల మధ్య హోదా, సౌకర్యాలు, అవకాశాల్లోని అసమానతలను తొలగించేందుకు ప్రయత్నించాలని పేర్కొంటుంది.
Question 5
ప్రశ్న 5
Which statement best explains why special provisions for disadvantaged groups are not automatically inconsistent with the constitutional principle of equality?
బలహీన వర్గాల కోసం ప్రత్యేక నిబంధనలు రాజ్యాంగ సమానత్వ సూత్రానికి స్వయంచాలకంగా విరుద్ధం కావని అత్యంత సరైన విధంగా వివరించేది ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 14 guarantees equality before law and equal protection of laws.
• Article 15 prohibits specified forms of discrimination but also expressly authorises certain special provisions, including clauses (4) and (5).
• Constitutional equality therefore permits justified affirmative measures rather than requiring mechanically identical treatment in all circumstances.
• Article 15 prohibits specified forms of discrimination but also expressly authorises certain special provisions, including clauses (4) and (5).
• Constitutional equality therefore permits justified affirmative measures rather than requiring mechanically identical treatment in all circumstances.
వివరణ:
• ఆర్టికల్ 14 చట్టం ముందు సమానత్వం, చట్టాల సమాన రక్షణను హామీ ఇస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 15 నిర్దిష్ట వివక్ష రూపాలను నిషేధించడంతో పాటు 15(4), 15(5) వంటి ప్రత్యేక నిబంధనలను కూడా స్పష్టంగా అనుమతిస్తుంది.
• కాబట్టి రాజ్యాంగ సమానత్వం అన్ని సందర్భాల్లో యాంత్రికంగా ఒకే విధమైన వ్యవహారాన్ని మాత్రమే కాకుండా న్యాయసమ్మత సానుకూల చర్యలను కూడా అనుమతిస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 15 నిర్దిష్ట వివక్ష రూపాలను నిషేధించడంతో పాటు 15(4), 15(5) వంటి ప్రత్యేక నిబంధనలను కూడా స్పష్టంగా అనుమతిస్తుంది.
• కాబట్టి రాజ్యాంగ సమానత్వం అన్ని సందర్భాల్లో యాంత్రికంగా ఒకే విధమైన వ్యవహారాన్ని మాత్రమే కాకుండా న్యాయసమ్మత సానుకూల చర్యలను కూడా అనుమతిస్తుంది.
Question 6
ప్రశ్న 6
Which constitutional mapping of affirmative-action provisions is correct?
సానుకూల చర్యలకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనల సరైన మ్యాపింగ్ ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 15(4) concerns special provisions for socially and educationally backward classes and SCs/STs.
• Article 16(4) concerns reservation in public employment for backward classes considered inadequately represented in State services.
• Article 16(4A) specifically concerns reservation in promotion with consequential seniority for inadequately represented SCs and STs.
• Article 16(4) concerns reservation in public employment for backward classes considered inadequately represented in State services.
• Article 16(4A) specifically concerns reservation in promotion with consequential seniority for inadequately represented SCs and STs.
వివరణ:
• ఆర్టికల్ 15(4) సామాజిక, విద్యా వెనుకబడిన తరగతులు మరియు SCలు/STల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నిబంధనలకు సంబంధించినది.
• ఆర్టికల్ 16(4) రాష్ట్ర సేవల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని వెనుకబడిన తరగతులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్‌కు సంబంధించినది.
• ఆర్టికల్ 16(4A) తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని SCలు/STలకు పదోన్నతుల్లో consequential seniorityతో రిజర్వేషన్‌కు సంబంధించినది.
• ఆర్టికల్ 16(4) రాష్ట్ర సేవల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని వెనుకబడిన తరగతులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్‌కు సంబంధించినది.
• ఆర్టికల్ 16(4A) తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని SCలు/STలకు పదోన్నతుల్లో consequential seniorityతో రిజర్వేషన్‌కు సంబంధించినది.
Question 7
ప్రశ్న 7
A law makes special provisions for admission of SEBC, SC and ST students in private educational institutions, including unaided institutions. Which constitutional limitation is specifically relevant under Article 15(5)?
ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థల్లో, సహాయం పొందని సంస్థలు సహా, SEBC, SC, ST విద్యార్థుల ప్రవేశానికి ఒక చట్టం ప్రత్యేక నిబంధనలు చేస్తోంది. ఆర్టికల్ 15(5) ప్రకారం ప్రత్యేకంగా వర్తించే రాజ్యాంగ పరిమితి ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 15(5) permits special provisions by law concerning admissions for SEBCs, SCs and STs in educational institutions.
• It expressly includes private institutions whether aided or unaided by the State.
• It expressly excludes minority educational institutions referred to in Article 30(1).
• It expressly includes private institutions whether aided or unaided by the State.
• It expressly excludes minority educational institutions referred to in Article 30(1).
వివరణ:
• ఆర్టికల్ 15(5) SEBCలు, SCలు, STల విద్యా ప్రవేశాలకు చట్టం ద్వారా ప్రత్యేక నిబంధనలు చేయడానికి అనుమతిస్తుంది.
• ప్రభుత్వ సహాయం పొందే లేదా పొందని ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థలను కూడా ఇది కలుపుతుంది.
• అయితే ఆర్టికల్ 30(1)లో పేర్కొన్న మైనారిటీ విద్యాసంస్థలను స్పష్టంగా మినహాయిస్తుంది.
• ప్రభుత్వ సహాయం పొందే లేదా పొందని ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థలను కూడా ఇది కలుపుతుంది.
• అయితే ఆర్టికల్ 30(1)లో పేర్కొన్న మైనారిటీ విద్యాసంస్థలను స్పష్టంగా మినహాయిస్తుంది.
Question 8
ప్రశ్న 8
Which statement correctly combines the 103rd Constitutional Amendment with the Supreme Court's decision in Janhit Abhiyan v. Union of India?
103వ రాజ్యాంగ సవరణను Janhit Abhiyan v. Union of India సుప్రీంకోర్టు తీర్పుతో సరైన విధంగా అనుసంధానించే ప్రకటన ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• The 103rd Amendment inserted Article 15(6) and Article 16(6).
• These provisions permit special provisions including reservation for eligible economically weaker sections outside the specified classes already covered by the relevant backward-class clauses, subject to a maximum of 10% in the respective field.
• In Janhit Abhiyan, the Supreme Court upheld the Amendment by a 3:2 majority on 7 November 2022.
• These provisions permit special provisions including reservation for eligible economically weaker sections outside the specified classes already covered by the relevant backward-class clauses, subject to a maximum of 10% in the respective field.
• In Janhit Abhiyan, the Supreme Court upheld the Amendment by a 3:2 majority on 7 November 2022.
వివరణ:
• 103వ సవరణ ఆర్టికల్ 15(6), ఆర్టికల్ 16(6)లను చేర్చింది.
• సంబంధిత వెనుకబడిన తరగతుల నిబంధనల్లో ఉన్న వర్గాలకు వెలుపల అర్హ ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు ఆయా రంగాల్లో గరిష్ఠంగా 10% వరకు రిజర్వేషన్ సహా ప్రత్యేక నిబంధనలకు ఇవి అవకాశం కల్పిస్తాయి.
• Janhit Abhiyan కేసులో 7 నవంబర్ 2022న సుప్రీంకోర్టు 3:2 మెజారిటీతో ఈ సవరణను సమర్థించింది.
• సంబంధిత వెనుకబడిన తరగతుల నిబంధనల్లో ఉన్న వర్గాలకు వెలుపల అర్హ ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు ఆయా రంగాల్లో గరిష్ఠంగా 10% వరకు రిజర్వేషన్ సహా ప్రత్యేక నిబంధనలకు ఇవి అవకాశం కల్పిస్తాయి.
• Janhit Abhiyan కేసులో 7 నవంబర్ 2022న సుప్రీంకోర్టు 3:2 మెజారిటీతో ఈ సవరణను సమర్థించింది.
Question 9
ప్రశ్న 9
Which statement correctly connects Article 17 with statutory enforcement against untouchability?
అంటరానితనానికి వ్యతిరేకంగా ఆర్టికల్ 17ను చట్టబద్ధ అమలుతో సరైన విధంగా అనుసంధానించే ప్రకటన ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 17 is a Fundamental Right and expressly abolishes untouchability and forbids its practice in any form.
• It further states that enforcement of disabilities arising from untouchability shall be an offence punishable in accordance with law.
• The Protection of Civil Rights Act, 1955 is a principal statutory mechanism giving effect to that constitutional command.
• It further states that enforcement of disabilities arising from untouchability shall be an offence punishable in accordance with law.
• The Protection of Civil Rights Act, 1955 is a principal statutory mechanism giving effect to that constitutional command.
వివరణ:
• ఆర్టికల్ 17 ఒక ప్రాథమిక హక్కు; అంటరానితనాన్ని స్పష్టంగా రద్దు చేసి దాని ఏ రూపాన్నైనా నిషేధిస్తుంది.
• అంటరానితనం వల్ల ఏర్పడే పరిమితులను అమలు చేయడం చట్టప్రకారం శిక్షార్హమైన నేరమని కూడా పేర్కొంటుంది.
• Protection of Civil Rights Act, 1955 ఈ రాజ్యాంగ ఆదేశానికి అమలు కల్పించే ప్రధాన చట్టబద్ధ వ్యవస్థల్లో ఒకటి.
• అంటరానితనం వల్ల ఏర్పడే పరిమితులను అమలు చేయడం చట్టప్రకారం శిక్షార్హమైన నేరమని కూడా పేర్కొంటుంది.
• Protection of Civil Rights Act, 1955 ఈ రాజ్యాంగ ఆదేశానికి అమలు కల్పించే ప్రధాన చట్టబద్ధ వ్యవస్థల్లో ఒకటి.
Question 10
ప్రశ్న 10
Which pairing correctly distinguishes Articles 23 and 24 of the Constitution?
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్స్ 23 మరియు 24 మధ్య తేడాను సరైన విధంగా తెలిపే జత ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 23 is part of the Right against Exploitation and prohibits trafficking, begar and similar forms of forced labour.
• Article 24 protects children below fourteen from employment in factories, mines and other hazardous employment.
• The two provisions address different but related forms of exploitation.
• Article 24 protects children below fourteen from employment in factories, mines and other hazardous employment.
• The two provisions address different but related forms of exploitation.
వివరణ:
• ఆర్టికల్ 23 దోపిడీకి వ్యతిరేక హక్కులో భాగంగా మానవ అక్రమ రవాణా, బేగార్, ఇలాంటి బలవంతపు శ్రమను నిషేధిస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 24 పద్నాలుగు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు మరియు ఇతర ప్రమాదకర పనుల్లో నియమించకుండా రక్షిస్తుంది.
• ఈ రెండు నిబంధనలు వేర్వేరు అయినప్పటికీ పరస్పర సంబంధిత దోపిడీ రూపాలను పరిష్కరిస్తాయి.
• ఆర్టికల్ 24 పద్నాలుగు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు మరియు ఇతర ప్రమాదకర పనుల్లో నియమించకుండా రక్షిస్తుంది.
• ఈ రెండు నిబంధనలు వేర్వేరు అయినప్పటికీ పరస్పర సంబంధిత దోపిడీ రూపాలను పరిష్కరిస్తాయి.
Question 11
ప్రశ్న 11
Which statement most accurately connects Article 39A with the Legal Services Authorities Act, 1987?
ఆర్టికల్ 39Aను Legal Services Authorities Act, 1987తో అత్యంత ఖచ్చితంగా అనుసంధానించే ప్రకటన ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 39A directs the State to ensure equal justice and provide free legal aid so that access to justice is not denied because of economic or other disabilities.
• It is located in the Directive Principles.
• The Legal Services Authorities Act, 1987 establishes the institutional legal-services system, and Section 12 specifies several beneficiary categories entitled to legal services.
• It is located in the Directive Principles.
• The Legal Services Authorities Act, 1987 establishes the institutional legal-services system, and Section 12 specifies several beneficiary categories entitled to legal services.
వివరణ:
• ఆర్థిక లేదా ఇతర బలహీనతల కారణంగా న్యాయం పొందే అవకాశాలు నిరాకరించబడకుండా సమాన న్యాయం, ఉచిత న్యాయ సహాయం అందించాలని ఆర్టికల్ 39A రాష్ట్రాన్ని దిశానిర్దేశం చేస్తుంది.
• ఇది రాష్ట్ర విధాన నిర్దేశక సూత్రాల్లో ఉంది.
• Legal Services Authorities Act, 1987 న్యాయ సేవల సంస్థాగత వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేస్తుంది; సెక్షన్ 12 అనేక అర్హ లబ్ధిదారుల వర్గాలను పేర్కొంటుంది.
• ఇది రాష్ట్ర విధాన నిర్దేశక సూత్రాల్లో ఉంది.
• Legal Services Authorities Act, 1987 న్యాయ సేవల సంస్థాగత వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేస్తుంది; సెక్షన్ 12 అనేక అర్హ లబ్ధిదారుల వర్గాలను పేర్కొంటుంది.
Question 12
ప్రశ్న 12
Which statement correctly distinguishes the writ jurisdiction under Articles 32 and 226?
ఆర్టికల్స్ 32 మరియు 226 కింద రిట్ అధికార పరిధి మధ్య తేడాను సరైన విధంగా తెలిపేది ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 32 guarantees access to the Supreme Court for enforcement of Fundamental Rights in Part III.
• Article 226 gives High Courts power to issue specified writs for enforcement of Fundamental Rights and 'for any other purpose'.
• Thus, High Court writ jurisdiction under Article 226 is textually broader in this respect.
• Article 226 gives High Courts power to issue specified writs for enforcement of Fundamental Rights and 'for any other purpose'.
• Thus, High Court writ jurisdiction under Article 226 is textually broader in this respect.
వివరణ:
• పార్ట్ IIIలోని ప్రాథమిక హక్కుల అమలుకోసం సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే హక్కును ఆర్టికల్ 32 హామీ ఇస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 226 హైకోర్టులకు ప్రాథమిక హక్కుల అమలుతో పాటు 'ఇతర ఏ ప్రయోజనం కోసం అయినా' నిర్దిష్ట రిట్లు జారీ చేసే అధికారం ఇస్తుంది.
• ఈ అంశంలో ఆర్టికల్ 226 కింద హైకోర్టు రిట్ అధికార పరిధి పాఠ్యపరంగా విస్తృతమైనది.
• ఆర్టికల్ 226 హైకోర్టులకు ప్రాథమిక హక్కుల అమలుతో పాటు 'ఇతర ఏ ప్రయోజనం కోసం అయినా' నిర్దిష్ట రిట్లు జారీ చేసే అధికారం ఇస్తుంది.
• ఈ అంశంలో ఆర్టికల్ 226 కింద హైకోర్టు రిట్ అధికార పరిధి పాఠ్యపరంగా విస్తృతమైనది.
Question 13
ప్రశ్న 13
Which statement correctly describes Article 46 in the architecture of social justice?
సామాజిక న్యాయ రాజ్యాంగ నిర్మాణంలో ఆర్టికల్ 46 పాత్రను సరైన విధంగా తెలిపేది ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 46 is contained in Part IV among the Directive Principles of State Policy.
• It specifically emphasises educational and economic interests of weaker sections, particularly Scheduled Castes and Scheduled Tribes.
• It also directs protection from social injustice and all forms of exploitation.
• Under Article 37, Directive Principles are not directly enforceable by courts but are fundamental in governance.
• It specifically emphasises educational and economic interests of weaker sections, particularly Scheduled Castes and Scheduled Tribes.
• It also directs protection from social injustice and all forms of exploitation.
• Under Article 37, Directive Principles are not directly enforceable by courts but are fundamental in governance.
వివరణ:
• ఆర్టికల్ 46 పార్ట్ IVలోని రాష్ట్ర విధాన నిర్దేశక సూత్రాల్లో ఉంది.
• బలహీన వర్గాలు, ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల విద్యా మరియు ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.
• సామాజిక అన్యాయం మరియు అన్ని రకాల దోపిడీ నుంచి వారిని రక్షించాలని కూడా రాష్ట్రాన్ని దిశానిర్దేశం చేస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 37 ప్రకారం రాష్ట్ర విధాన నిర్దేశక సూత్రాలు నేరుగా కోర్టుల ద్వారా అమలు చేయదగినవి కాకపోయినా పరిపాలనలో మౌలికమైనవి.
• బలహీన వర్గాలు, ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల విద్యా మరియు ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.
• సామాజిక అన్యాయం మరియు అన్ని రకాల దోపిడీ నుంచి వారిని రక్షించాలని కూడా రాష్ట్రాన్ని దిశానిర్దేశం చేస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 37 ప్రకారం రాష్ట్ర విధాన నిర్దేశక సూత్రాలు నేరుగా కోర్టుల ద్వారా అమలు చేయదగినవి కాకపోయినా పరిపాలనలో మౌలికమైనవి.
Question 14
ప్రశ్న 14
A victim alleges a serious human-rights violation and negligence by public servants. Which statement most accurately describes the role of the NHRC?
ఒక బాధితుడు తీవ్రమైన మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనతో పాటు ప్రభుత్వ అధికారుల నిర్లక్ష్యాన్ని ఆరోపిస్తున్నాడు. NHRC పాత్రను అత్యంత ఖచ్చితంగా తెలిపేది ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• NHRC is established under the Protection of Human Rights Act, 1993.
• Its statutory functions include inquiry into human-rights violations or negligence by public servants, review of safeguards, institutional visits, research and human-rights education.
• After inquiry it may recommend prosecution, other action or interim relief and may approach the Supreme Court or a High Court for appropriate directions.
• Its role is therefore important but distinct from that of a court exercising binding judicial power.
• Its statutory functions include inquiry into human-rights violations or negligence by public servants, review of safeguards, institutional visits, research and human-rights education.
• After inquiry it may recommend prosecution, other action or interim relief and may approach the Supreme Court or a High Court for appropriate directions.
• Its role is therefore important but distinct from that of a court exercising binding judicial power.
వివరణ:
• NHRC Protection of Human Rights Act, 1993 కింద ఏర్పాటు చేయబడింది.
• ప్రభుత్వ అధికారుల మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన లేదా నిరోధించడంలో నిర్లక్ష్యంపై విచారణ, రక్షణల సమీక్ష, సంస్థల సందర్శనలు, పరిశోధన, మానవ హక్కుల అవగాహన వంటి విధులు దీనికి ఉన్నాయి.
• విచారణ అనంతరం ప్రాసిక్యూషన్, ఇతర చర్య లేదా తాత్కాలిక పరిహారాన్ని సిఫారసు చేయవచ్చు; తగిన ఆదేశాల కోసం సుప్రీంకోర్టు లేదా హైకోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు.
• కాబట్టి దీని పాత్ర ముఖ్యమైనదే కానీ బైండింగ్ న్యాయాధికారాన్ని వినియోగించే కోర్టు పాత్రకు భిన్నమైనది.
• ప్రభుత్వ అధికారుల మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన లేదా నిరోధించడంలో నిర్లక్ష్యంపై విచారణ, రక్షణల సమీక్ష, సంస్థల సందర్శనలు, పరిశోధన, మానవ హక్కుల అవగాహన వంటి విధులు దీనికి ఉన్నాయి.
• విచారణ అనంతరం ప్రాసిక్యూషన్, ఇతర చర్య లేదా తాత్కాలిక పరిహారాన్ని సిఫారసు చేయవచ్చు; తగిన ఆదేశాల కోసం సుప్రీంకోర్టు లేదా హైకోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు.
• కాబట్టి దీని పాత్ర ముఖ్యమైనదే కానీ బైండింగ్ న్యాయాధికారాన్ని వినియోగించే కోర్టు పాత్రకు భిన్నమైనది.
Question 15
ప్రశ్న 15
Which classification of social-justice commissions is constitutionally and statutorily correct?
సామాజిక న్యాయ కమిషన్ల రాజ్యాంగ/చట్టబద్ధ వర్గీకరణలో సరైనది ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• NCSC is established under Article 338, NCST under Article 338A and NCBC under Article 338B.
• NHRC and State Human Rights Commissions derive from the Protection of Human Rights Act, 1993.
• The National Commission for Minorities is a statutory body under the National Commission for Minorities Act, 1992.
• Correctly identifying the legal source of an institution helps distinguish constitutional safeguards from statutory administrative mechanisms.
• NHRC and State Human Rights Commissions derive from the Protection of Human Rights Act, 1993.
• The National Commission for Minorities is a statutory body under the National Commission for Minorities Act, 1992.
• Correctly identifying the legal source of an institution helps distinguish constitutional safeguards from statutory administrative mechanisms.
వివరణ:
• NCSC ఆర్టికల్ 338, NCST ఆర్టికల్ 338A, NCBC ఆర్టికల్ 338B కింద ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.
• NHRC మరియు రాష్ట్ర మానవ హక్కుల కమిషన్లు Protection of Human Rights Act, 1993 నుంచి ఉద్భవిస్తాయి.
• National Commission for Minorities, National Commission for Minorities Act, 1992 కింద చట్టబద్ధ సంస్థ.
• ఒక సంస్థ యొక్క న్యాయ మూలాన్ని సరిగ్గా గుర్తించడం రాజ్యాంగ రక్షణలను చట్టబద్ధ పరిపాలనా వ్యవస్థల నుంచి వేరు చేయడంలో సహాయపడుతుంది.
• NHRC మరియు రాష్ట్ర మానవ హక్కుల కమిషన్లు Protection of Human Rights Act, 1993 నుంచి ఉద్భవిస్తాయి.
• National Commission for Minorities, National Commission for Minorities Act, 1992 కింద చట్టబద్ధ సంస్థ.
• ఒక సంస్థ యొక్క న్యాయ మూలాన్ని సరిగ్గా గుర్తించడం రాజ్యాంగ రక్షణలను చట్టబద్ధ పరిపాలనా వ్యవస్థల నుంచి వేరు చేయడంలో సహాయపడుతుంది.
Question 16
ప్రశ్న 16
A complaint specifically concerns deprivation of constitutional safeguards available to socially and educationally backward classes and seeks review of how those safeguards are working. Which national body has the directly relevant constitutional mandate?
సామాజిక, విద్యా వెనుకబడిన తరగతులకు ఉన్న రాజ్యాంగ రక్షణల హరింపుపై ఒక ఫిర్యాదు వచ్చి, ఆ రక్షణల అమలు ఎలా ఉందో సమీక్షించాలని కోరుతోంది. దీనికి నేరుగా సంబంధించిన రాజ్యాంగ బాధ్యత కలిగిన జాతీయ సంస్థ ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 338B creates the National Commission for Backward Classes for socially and educationally backward classes.
• Its duties include investigating and monitoring safeguards, inquiring into specific complaints regarding deprivation of rights and safeguards and evaluating development progress.
• This specialised mandate does not mean other competent institutions can never have jurisdiction over overlapping issues.
• Its duties include investigating and monitoring safeguards, inquiring into specific complaints regarding deprivation of rights and safeguards and evaluating development progress.
• This specialised mandate does not mean other competent institutions can never have jurisdiction over overlapping issues.
వివరణ:
• సామాజిక, విద్యా వెనుకబడిన తరగతుల కోసం ఆర్టికల్ 338B జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేస్తుంది.
• రక్షణల అమలును పరిశీలించడం, హక్కులు-రక్షణల హరింపుపై నిర్దిష్ట ఫిర్యాదులను విచారించడం, అభివృద్ధి పురోగతిని మూల్యాంకనం చేయడం దాని విధుల్లో ఉన్నాయి.
• ఈ ప్రత్యేక బాధ్యత ఉన్నందున పరస్పరం మిళితమైన అంశాల్లో ఇతర సమర్థ సంస్థలకు ఎప్పుడూ అధికారం ఉండదని అర్థం కాదు.
• రక్షణల అమలును పరిశీలించడం, హక్కులు-రక్షణల హరింపుపై నిర్దిష్ట ఫిర్యాదులను విచారించడం, అభివృద్ధి పురోగతిని మూల్యాంకనం చేయడం దాని విధుల్లో ఉన్నాయి.
• ఈ ప్రత్యేక బాధ్యత ఉన్నందున పరస్పరం మిళితమైన అంశాల్లో ఇతర సమర్థ సంస్థలకు ఎప్పుడూ అధికారం ఉండదని అర్థం కాదు.
Question 17
ప్రశ్న 17
What was the important effect of the Constitution (One Hundred and Fifth Amendment) Act, 2021 on Article 342A?
ఆర్టికల్ 342Aపై రాజ్యాంగం (105వ సవరణ) చట్టం, 2021 యొక్క ముఖ్య ప్రభావం ఏమిటి?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• The 105th Amendment modified Article 342A after controversy over the scope of State power concerning SEBC identification.
• Article 342A(3) now expressly provides that every State or Union Territory may by law prepare and maintain, for its own purposes, an SEBC list.
• Entries in that State/UT list may differ from the Central List used for Central Government purposes.
• Article 342A(3) now expressly provides that every State or Union Territory may by law prepare and maintain, for its own purposes, an SEBC list.
• Entries in that State/UT list may differ from the Central List used for Central Government purposes.
వివరణ:
• SEBCల గుర్తింపులో రాష్ట్రాల అధికార పరిధిపై వచ్చిన వివాదం అనంతరం 105వ సవరణ ఆర్టికల్ 342Aను మార్చింది.
• ఆర్టికల్ 342A(3) ప్రకారం ప్రతి రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం తన అవసరాల కోసం చట్టం ద్వారా స్వంత SEBC జాబితాను సిద్ధం చేసి నిర్వహించవచ్చు.
• ఆ రాష్ట్ర/UT జాబితాలోని ఎంట్రీలు కేంద్ర ప్రభుత్వ అవసరాల కోసం ఉన్న కేంద్ర జాబితా నుంచి భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
• ఆర్టికల్ 342A(3) ప్రకారం ప్రతి రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం తన అవసరాల కోసం చట్టం ద్వారా స్వంత SEBC జాబితాను సిద్ధం చేసి నిర్వహించవచ్చు.
• ఆ రాష్ట్ర/UT జాబితాలోని ఎంట్రీలు కేంద్ర ప్రభుత్వ అవసరాల కోసం ఉన్న కేంద్ర జాబితా నుంచి భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
Question 18
ప్రశ్న 18
Which statement accurately reflects the Supreme Court's seven-judge decision in State of Punjab v. Davinder Singh dated 1 August 2024?
2024 ఆగస్టు 1న వెలువడిన State of Punjab v. Davinder Singh కేసులో ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం తీర్పును సరైన విధంగా ప్రతిబింబించే ప్రకటన ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• The seven-judge Bench held by majority that sub-classification within Scheduled Castes for affirmative-action distribution is permissible.
• The decision overruled E.V. Chinnaiah insofar as it had barred such sub-classification.
• The State must justify the classification on a constitutionally sustainable basis supported by relevant material.
• Sub-classification for distribution of benefits does not give States power to add to or delete from the Presidential Scheduled Castes list.
• The decision overruled E.V. Chinnaiah insofar as it had barred such sub-classification.
• The State must justify the classification on a constitutionally sustainable basis supported by relevant material.
• Sub-classification for distribution of benefits does not give States power to add to or delete from the Presidential Scheduled Castes list.
వివరణ:
• సానుకూల చర్యల ప్రయోజనాల పంపిణీ కోసం షెడ్యూల్డ్ కులాల్లో ఉపవర్గీకరణ అనుమతించబడుతుందని ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం మెజారిటీతో తీర్పు చెప్పింది.
• ఇలాంటి ఉపవర్గీకరణను నిషేధించిన మేరకు E.V. Chinnaiah తీర్పును రద్దు చేసింది.
• సంబంధిత ఆధారాలతో రాజ్యాంగపరంగా నిలబడగల కారణంపై రాష్ట్రం వర్గీకరణను సమర్థించాలి.
• ప్రయోజనాల పంపిణీ కోసం ఉపవర్గీకరణ చేయగల అధికారం రాష్ట్రపతి SC జాబితాలో కులాలను చేర్చడం లేదా తొలగించడం అనే అధికారాన్ని రాష్ట్రాలకు ఇవ్వదు.
• ఇలాంటి ఉపవర్గీకరణను నిషేధించిన మేరకు E.V. Chinnaiah తీర్పును రద్దు చేసింది.
• సంబంధిత ఆధారాలతో రాజ్యాంగపరంగా నిలబడగల కారణంపై రాష్ట్రం వర్గీకరణను సమర్థించాలి.
• ప్రయోజనాల పంపిణీ కోసం ఉపవర్గీకరణ చేయగల అధికారం రాష్ట్రపతి SC జాబితాలో కులాలను చేర్చడం లేదా తొలగించడం అనే అధికారాన్ని రాష్ట్రాలకు ఇవ్వదు.
Question 19
ప్రశ్న 19
A State changes or withdraws an executive scholarship scheme for a disadvantaged group. Which statement best distinguishes that policy change from constitutional rights and duties?
ఒక రాష్ట్రం బలహీన వర్గానికి సంబంధించిన కార్యనిర్వాహక స్కాలర్‌షిప్ పథకాన్ని మార్చింది లేదా ఉపసంహరించుకుంది. ఆ విధాన మార్పును రాజ్యాంగ హక్కులు, విధుల నుంచి అత్యంత సరైన విధంగా వేరు చేసే ప్రకటన ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Executive welfare schemes and constitutional or statutory rights do not have the same legal source.
• Governments may generally redesign schemes subject to the governing law, legitimate expectations where applicable and constitutional requirements such as non-arbitrariness and equality.
• A scheme change therefore does not itself erase constitutional guarantees or statutory rights.
• Governments may generally redesign schemes subject to the governing law, legitimate expectations where applicable and constitutional requirements such as non-arbitrariness and equality.
• A scheme change therefore does not itself erase constitutional guarantees or statutory rights.
వివరణ:
• కార్యనిర్వాహక సంక్షేమ పథకాలు మరియు రాజ్యాంగ లేదా చట్టబద్ధ హక్కులకు ఒకే న్యాయ మూలం ఉండదు.
• వర్తించే చట్టం, అవసరమైన సందర్భాల్లో legitimate expectation, యాదృచ్ఛికత నిషేధం మరియు సమానత్వం వంటి రాజ్యాంగ నిబంధనలకు లోబడి ప్రభుత్వాలు పథకాలను పునర్నిర్మించవచ్చు.
• కాబట్టి పథక మార్పు ఒక్కటే రాజ్యాంగ హామీలు లేదా చట్టబద్ధ హక్కులను తొలగించదు.
• వర్తించే చట్టం, అవసరమైన సందర్భాల్లో legitimate expectation, యాదృచ్ఛికత నిషేధం మరియు సమానత్వం వంటి రాజ్యాంగ నిబంధనలకు లోబడి ప్రభుత్వాలు పథకాలను పునర్నిర్మించవచ్చు.
• కాబట్టి పథక మార్పు ఒక్కటే రాజ్యాంగ హామీలు లేదా చట్టబద్ధ హక్కులను తొలగించదు.
Question 20
ప్రశ్న 20
An SC woman is denied use of a public facility because of an untouchability practice, is compelled to perform unpaid begar and cannot afford legal representation. Which response best integrates the relevant constitutional and institutional protections?
ఒక SC మహిళను అంటరానితన ఆచారం కారణంగా ప్రజా సౌకర్యాన్ని ఉపయోగించనివ్వడం లేదు; ఆమెను ఉచిత బేగార్ పనికి బలవంతం చేస్తున్నారు; న్యాయవాదిని నియమించుకునే ఆర్థిక సామర్థ్యం లేదు. సంబంధిత రాజ్యాంగ, సంస్థాగత రక్షణలను అత్యంత సమగ్రంగా అనుసంధానించే సమాధానం ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
• Article 17 directly abolishes and prohibits untouchability, while Article 23 prohibits begar and similar forced labour.
• Under Section 12 of the Legal Services Authorities Act, she independently falls within several legal-aid categories, including being a woman, an SC member and a victim of begar.
• The NCSC under Article 338 may examine deprivation of Scheduled Caste safeguards.
• Depending on the facts, courts and other competent human-rights or law-enforcement institutions may also have roles; these protections are complementary rather than mutually exclusive.
• Under Section 12 of the Legal Services Authorities Act, she independently falls within several legal-aid categories, including being a woman, an SC member and a victim of begar.
• The NCSC under Article 338 may examine deprivation of Scheduled Caste safeguards.
• Depending on the facts, courts and other competent human-rights or law-enforcement institutions may also have roles; these protections are complementary rather than mutually exclusive.
వివరణ:
• ఆర్టికల్ 17 అంటరానితనాన్ని నేరుగా రద్దు చేసి నిషేధిస్తుంది; ఆర్టికల్ 23 బేగార్ మరియు ఇలాంటి బలవంతపు శ్రమను నిషేధిస్తుంది.
• Legal Services Authorities Act సెక్షన్ 12 ప్రకారం మహిళగా, SC సభ్యురాలిగా, బేగార్ బాధితురాలిగా ఆమె అనేక స్వతంత్ర ఉచిత న్యాయ సహాయ అర్హత వర్గాల్లోకి వస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 338 కింద NCSC షెడ్యూల్డ్ కులాల రక్షణల హరింపును పరిశీలించగలదు.
• వాస్తవ పరిస్థితులపై ఆధారపడి కోర్టులు మరియు ఇతర సమర్థ మానవ హక్కుల లేదా చట్ట అమలు సంస్థలకు కూడా పాత్ర ఉండవచ్చు; ఈ రక్షణలు పరస్పరం ప్రత్యామ్నాయాలు కాకుండా పరస్పరపూరకమైనవి.
• Legal Services Authorities Act సెక్షన్ 12 ప్రకారం మహిళగా, SC సభ్యురాలిగా, బేగార్ బాధితురాలిగా ఆమె అనేక స్వతంత్ర ఉచిత న్యాయ సహాయ అర్హత వర్గాల్లోకి వస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 338 కింద NCSC షెడ్యూల్డ్ కులాల రక్షణల హరింపును పరిశీలించగలదు.
• వాస్తవ పరిస్థితులపై ఆధారపడి కోర్టులు మరియు ఇతర సమర్థ మానవ హక్కుల లేదా చట్ట అమలు సంస్థలకు కూడా పాత్ర ఉండవచ్చు; ఈ రక్షణలు పరస్పరం ప్రత్యామ్నాయాలు కాకుండా పరస్పరపూరకమైనవి.
Answer Key సమాధానాల పట్టిక
-
Question 1 ప్రశ్న 1Answer: C. Poverty and social exclusion are related but distinct; exclusion may continue through discriminatory or institutional barriers even after income improves. సమాధానం: C. పేదరికం, సామాజిక బహిష్కరణ పరస్పరం సంబంధం ఉన్నప్పటికీ వేర్వేరు భావనలు; ఆదాయం మెరుగైన తర్వాత కూడా వివక్షాత్మక లేదా సంస్థాగత అడ్డంకుల ద్వారా బహిష్కరణ కొనసాగవచ్చు.
-
Question 2 ప్రశ్న 2Answer: A. Recognising relevant disadvantage and providing proportionate support or accommodation so that unequal starting conditions do not prevent effective equality of opportunity సమాధానం: A. సంబంధిత వెనుకబాటుతనాన్ని గుర్తించి, అసమాన ప్రారంభ పరిస్థితులు నిజమైన అవకాశ సమానత్వాన్ని అడ్డుకోకుండా తగిన మద్దతు లేదా అనుకూలీకరణను అందించడం
-
Question 3 ప్రశ్న 3Answer: D. Intersectionality సమాధానం: D. అంతర్విభాగీయత
-
Question 4 ప్రశ్న 4Answer: B. Preamble: social, economic and political justice; Article 38: promotion of a social order informed by justice and reduction of inequalities in income, status, facilities and opportunities సమాధానం: B. పీఠిక: సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయం; ఆర్టికల్ 38: న్యాయం ఆధారంగా సామాజిక వ్యవస్థను ప్రోత్సహించడం మరియు ఆదాయం, హోదా, సౌకర్యాలు, అవకాశాల్లోని అసమానతలను తగ్గించడం
-
Question 5 ప్రశ్న 5Answer: C. Articles 14 and 15 operate alongside express constitutional provisions such as Article 15(4) and 15(5), which permit special measures for specified disadvantaged classes and thereby support substantive equality. సమాధానం: C. ఆర్టికల్స్ 14, 15తో పాటు ఆర్టికల్ 15(4), 15(5) వంటి స్పష్టమైన రాజ్యాంగ నిబంధనలు నిర్దిష్ట వెనుకబడిన వర్గాల కోసం ప్రత్యేక చర్యలను అనుమతిస్తాయి; తద్వారా సారవంతమైన సమానత్వాన్ని బలోపేతం చేస్తాయి.
-
Question 6 ప్రశ్న 6Answer: A. Article 15(4): special provisions for advancement of SEBCs/SCs/STs; Article 16(4): reservation in public appointments or posts for a backward class not adequately represented; Article 16(4A): reservation in promotion with consequential seniority for inadequately represented SCs/STs సమాధానం: A. ఆర్టికల్ 15(4): SEBCలు/SCలు/STల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నిబంధనలు; ఆర్టికల్ 16(4): ప్రభుత్వ సేవల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని వెనుకబడిన తరగతికి నియామకాలు లేదా పోస్టుల్లో రిజర్వేషన్; ఆర్టికల్ 16(4A): తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని SCలు/STలకు పదోన్నతుల్లో consequential seniorityతో రిజర్వేషన్
-
Question 7 ప్రశ్న 7Answer: D. Minority educational institutions referred to in Article 30(1) are excluded from Article 15(5). సమాధానం: D. ఆర్టికల్ 30(1)లో పేర్కొన్న మైనారిటీ విద్యాసంస్థలు ఆర్టికల్ 15(5) పరిధి నుంచి మినహాయించబడ్డాయి.
-
Question 8 ప్రశ్న 8Answer: B. The Amendment inserted Articles 15(6) and 16(6), enabling additional reservation up to 10% for eligible EWS in education and public employment; its constitutional validity was upheld by a 3:2 majority in 2022. సమాధానం: B. ఈ సవరణ ఆర్టికల్స్ 15(6), 16(6)ను చేర్చి అర్హ EWSలకు విద్య, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో అదనంగా 10% వరకు రిజర్వేషన్‌కు అవకాశం కల్పించింది; 2022లో దాని రాజ్యాంగబద్ధతను 3:2 మెజారిటీతో సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది.
-
Question 9 ప్రశ్న 9Answer: B. Article 17 abolishes untouchability and forbids its practice in any form; the Protection of Civil Rights Act, 1955 provides statutory machinery and penalties concerning disabilities arising from untouchability. సమాధానం: B. ఆర్టికల్ 17 అంటరానితనాన్ని రద్దు చేసి దాని ఏ రూపాన్నైనా నిషేధిస్తుంది; అంటరానితనం వల్ల ఏర్పడే వివక్షాత్మక పరిమితులకు సంబంధించి Protection of Civil Rights Act, 1955 చట్టబద్ధ అమలు మరియు శిక్షా వ్యవస్థను కల్పిస్తుంది.
-
Question 10 ప్రశ్న 10Answer: A. Article 23 prohibits trafficking in human beings, begar and similar forced labour; Article 24 prohibits employment of children below fourteen in factories, mines or other hazardous employment. సమాధానం: A. ఆర్టికల్ 23 మానవ అక్రమ రవాణా, బేగార్ మరియు ఇలాంటి బలవంతపు శ్రమను నిషేధిస్తుంది; ఆర్టికల్ 24 పద్నాలుగు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు లేదా ఇతర ప్రమాదకర పనుల్లో నియమించడాన్ని నిషేధిస్తుంది.
-
Question 11 ప్రశ్న 11Answer: B. Article 39A is a Directive Principle promoting equal justice and free legal aid, while the Legal Services Authorities Act creates institutional mechanisms for legal services to eligible persons such as SC/ST members, women, children, trafficking or begar victims, persons with disabilities and persons in custody. సమాధానం: B. ఆర్టికల్ 39A సమాన న్యాయం, ఉచిత న్యాయ సహాయాన్ని ప్రోత్సహించే రాష్ట్ర విధాన నిర్దేశక సూత్రం; Legal Services Authorities Act ద్వారా SC/ST సభ్యులు, మహిళలు, పిల్లలు, ట్రాఫికింగ్ లేదా బేగార్ బాధితులు, దివ్యాంగులు, కస్టడీలో ఉన్నవారు వంటి అర్హులకు న్యాయ సేవల సంస్థాగత వ్యవస్థ ఏర్పడింది.
-
Question 12 ప్రశ్న 12Answer: C. Article 32 guarantees the right to move the Supreme Court for enforcement of Part III rights, while Article 226 empowers High Courts to issue writs both for enforcement of Part III rights and for other purposes. సమాధానం: C. పార్ట్ III హక్కుల అమలుకోసం సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే హక్కును ఆర్టికల్ 32 హామీ ఇస్తుంది; ఆర్టికల్ 226 కింద హైకోర్టులు పార్ట్ III హక్కుల అమలుతో పాటు ఇతర ప్రయోజనాల కోసం కూడా రిట్లు జారీ చేయగలవు.
-
Question 13 ప్రశ్న 13Answer: B. It is a Directive Principle requiring the State to promote with special care the educational and economic interests of weaker sections, particularly SCs and STs, and protect them from social injustice and exploitation. సమాధానం: B. ఇది బలహీన వర్గాల, ముఖ్యంగా SCలు మరియు STల విద్యా-ఆర్థిక ప్రయోజనాలను ప్రత్యేక శ్రద్ధతో ప్రోత్సహించి, సామాజిక అన్యాయం మరియు అన్ని రకాల దోపిడీ నుంచి రక్షించాలని రాష్ట్రాన్ని దిశానిర్దేశం చేసే సూత్రం.
-
Question 14 ప్రశ్న 14Answer: C. NHRC is a statutory body under the Protection of Human Rights Act, 1993; it may inquire into specified violations or negligence, exercise civil-court-type inquiry powers, recommend relief or action and approach constitutional courts, but it is not itself a substitute for the judiciary. సమాధానం: C. NHRC Protection of Human Rights Act, 1993 కింద ఏర్పాటు చేసిన చట్టబద్ధ సంస్థ; నిర్దిష్ట మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలు లేదా నిరోధించడంలో నిర్లక్ష్యంపై విచారణ చేయగలదు, విచారణలో సివిల్ కోర్టు తరహా అధికారాలను వినియోగించగలదు, పరిహారం లేదా చర్యను సిఫారసు చేయగలదు, రాజ్యాంగ న్యాయస్థానాలను ఆశ్రయించగలదు; అయితే అది స్వయంగా న్యాయవ్యవస్థకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
-
Question 15 ప్రశ్న 15Answer: A. NCSC, NCST and NCBC are constitutional commissions; NHRC, SHRCs and the National Commission for Minorities are statutory bodies. సమాధానం: A. NCSC, NCST, NCBC రాజ్యాంగ కమిషన్లు; NHRC, SHRCలు మరియు National Commission for Minorities చట్టబద్ధ సంస్థలు.
-
Question 16 ప్రశ్న 16Answer: D. National Commission for Backward Classes under Article 338B సమాధానం: D. ఆర్టికల్ 338B కింద జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్
-
Question 17 ప్రశ్న 17Answer: C. It expressly enabled every State or Union Territory, by law and for its own purposes, to prepare and maintain its own list of socially and educationally backward classes, which may differ from the Central List. సమాధానం: C. ప్రతి రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం తన అవసరాల కోసం చట్టం ద్వారా సామాజిక, విద్యా వెనుకబడిన తరగతుల స్వంత జాబితాను సిద్ధం చేసి నిర్వహించడానికి స్పష్టమైన అధికారం ఇచ్చింది; ఆ జాబితా కేంద్ర జాబితా నుంచి భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
-
Question 18 ప్రశ్న 18Answer: B. The majority held that sub-classification within Scheduled Castes for affirmative-action purposes is constitutionally permissible on a justified basis and overruled E.V. Chinnaiah on that issue; sub-classification is distinct from altering the Presidential list itself. సమాధానం: B. న్యాయసమ్మత ఆధారంతో సానుకూల చర్యల కోసం షెడ్యూల్డ్ కులాల్లో ఉపవర్గీకరణ రాజ్యాంగపరంగా అనుమతించబడుతుందని మెజారిటీ తేల్చి, ఈ అంశంలో E.V. Chinnaiah తీర్పును రద్దు చేసింది; ఉపవర్గీకరణ రాష్ట్రపతి జాబితాను మార్చడం నుంచి భిన్నమైనది.
-
Question 19 ప్రశ్న 19Answer: D. An executive scheme may be altered subject to applicable law and constitutional limits, but doing so does not by itself repeal Fundamental Rights, statutory entitlements or Directive Principles such as Article 46. సమాధానం: D. వర్తించే చట్టం, రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి కార్యనిర్వాహక పథకాన్ని మార్చవచ్చు; అయితే ఆ మార్పు ఒక్కటే ప్రాథమిక హక్కులు, చట్టబద్ధ హక్కులు లేదా ఆర్టికల్ 46 వంటి రాష్ట్ర విధాన నిర్దేశక సూత్రాలను రద్దు చేయదు.
-
Question 20 ప్రశ్న 20Answer: C. Article 17 addresses untouchability, Article 23 prohibits begar and forced labour, she falls within multiple Section 12 categories for free legal services, and the NCSC has a constitutional mandate concerning deprivation of SC safeguards. సమాధానం: C. ఆర్టికల్ 17 అంటరానితనాన్ని పరిష్కరిస్తుంది; ఆర్టికల్ 23 బేగార్, బలవంతపు శ్రమను నిషేధిస్తుంది; ఉచిత న్యాయ సేవలకు సెక్షన్ 12లోని అనేక అర్హత వర్గాల్లో ఆమెకు అర్హత ఉంటుంది; SC రక్షణల హరింపుపై NCSCకు రాజ్యాంగబద్ధ బాధ్యత ఉంది.