భారతదేశ చరిత్ర - స్వాతంత్ర్యానంతర భారతదేశం - టెస్ట్ 246 - పంచవర్ష ప్రణాళికలు మరియు తొలి పారిశ్రామికీకరణ
Please keep at least one language enabled. || కనీసం ఒక భాషను ఎంచుకోండి.
Question 1
ప్రశ్న 1
Which statement correctly describes the establishment and constitutional status of India’s Planning Commission?
భారత ప్రణాళికా సంఘం ఏర్పాటు, దాని రాజ్యాంగపరమైన హోదాను ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The Planning Commission was established on 15 March 1950 through a Cabinet Resolution of the Government of India. It was an executive, non-constitutional body rather than an institution created by a specific constitutional article. It assessed resources, suggested development priorities and prepared national planning proposals. The Prime Minister served as its chairperson. Its formation preceded the beginning of the First Five-Year Plan in 1951.
వివరణ:
భారత ప్రభుత్వం 1950 మార్చి 15న మంత్రివర్గ తీర్మానం ద్వారా ప్రణాళికా సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఇది రాజ్యాంగంలోని ప్రత్యేక అధికరణ ద్వారా ఏర్పడిన సంస్థ కాకుండా కార్యనిర్వాహక నిర్ణయం ద్వారా ఏర్పాటైన రాజ్యాంగేతర సంస్థ. దేశ వనరులను అంచనా వేయడం, అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలను సూచించడం, జాతీయ ప్రణాళిక ప్రతిపాదనలను రూపొందించడం దీని విధులు. ప్రధానమంత్రి ఈ సంఘానికి అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. 1951లో మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రారంభం కావడానికి ముందే ఈ సంఘం ఏర్పడింది.
Question 2
ప్రశ్న 2
What principally distinguished the National Development Council from the Planning Commission in the early planning system?
తొలి ప్రణాళికా వ్యవస్థలో జాతీయ అభివృద్ధి మండలిని ప్రణాళికా సంఘం నుంచి ప్రధానంగా వేరుచేసిన లక్షణం ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The National Development Council was established in August 1952 to strengthen cooperation over planned development. It brought the Union leadership and state governments into a common forum for deliberation. The Planning Commission was principally responsible for preparation and appraisal of planning proposals. The Council considered these proposals, reviewed implementation and encouraged coordination of national priorities. The two institutions were complementary and should not be confused with constitutional courts or industrial undertakings.
వివరణ:
ప్రణాళికాబద్ధ అభివృద్ధిలో సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడానికి జాతీయ అభివృద్ధి మండలిని 1952 ఆగస్టులో ఏర్పాటు చేశారు. ఇది కేంద్ర నాయకత్వాన్ని, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను ఉమ్మడి చర్చా వేదికపైకి తీసుకొచ్చింది. ప్రణాళికా ప్రతిపాదనల తయారీ, అంచనాలో ప్రణాళికా సంఘం ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. మండలి ఆ ప్రతిపాదనలను పరిశీలించి, అమలును సమీక్షించి, జాతీయ ప్రాధాన్యతల సమన్వయాన్ని ప్రోత్సహించింది. ఈ రెండు సంస్థలు పరస్పర సహాయకాలే కానీ రాజ్యాంగ న్యాయస్థానాలు లేదా పారిశ్రామిక సంస్థలు కావు.
Question 3
ప్రశ్న 3
Arrange these developments in correct historical order: I. Launch of the First Five-Year Plan. II. Industrial Policy Resolution of 1948. III. Establishment of the Planning Commission. IV. Beginning of the Second Five-Year Plan.
ఈ పరిణామాలను సరైన చారిత్రక క్రమంలో అమర్చండి: I. మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రారంభం. II. 1948 పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానం. III. ప్రణాళికా సంఘం ఏర్పాటు. IV. రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రారంభం.
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The first post-independence Industrial Policy Resolution was announced in April 1948. The Planning Commission was established in March 1950. The First Five-Year Plan covered 1951–1956, while the Second Five-Year Plan began in 1956 and covered the period up to 1961. These developments show the transition from an initial industrial policy framework to formal national planning. Hence the order is II, III, I and IV.
వివరణ:
స్వాతంత్ర్యానంతర తొలి పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానాన్ని 1948 ఏప్రిల్‌లో ప్రకటించారు. ప్రణాళికా సంఘం 1950 మార్చిలో ఏర్పడింది. మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక 1951–1956 మధ్య అమలుకాగా రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక 1956లో ప్రారంభమై 1961 వరకు కొనసాగింది. ఈ పరిణామాలు తొలి పారిశ్రామిక విధాన రూపకల్పన నుంచి అధికారిక జాతీయ ప్రణాళికల వైపు జరిగిన మార్పును సూచిస్తాయి. అందువల్ల సరైన క్రమం II, III, I, IV.
Question 4
ప్రశ్న 4
Which combination best reflects the main development priorities of India’s First Five-Year Plan?
భారతదేశ మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రధాన అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలను ఏ సమూహం సరిగ్గా సూచిస్తుంది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The First Five-Year Plan placed its greatest emphasis on agriculture and related irrigation and power development. Improving food production was important in a country facing shortages and dependence on uncertain monsoon rainfall. Rehabilitation of people displaced by Partition was another significant concern in the early planning period. The Plan also included transport, social services and industrial activities, so it did not exclude industry entirely. Its overall priorities nevertheless differed markedly from the heavy-industry focus of the Second Plan.
వివరణ:
మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళికలో వ్యవసాయంతోపాటు సాగునీరు, విద్యుత్ అభివృద్ధికి అత్యధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ఆహార కొరతలు, అనిశ్చిత రుతుపవన వర్షాలపై ఆధారపడిన దేశంలో ఆహారోత్పత్తిని పెంచడం ముఖ్యంగా భావించారు. దేశ విభజన వల్ల నిరాశ్రయులైన ప్రజల పునరావాసం కూడా తొలి ప్రణాళికా కాలంలో ప్రధాన అంశంగా నిలిచింది. రవాణా, సామాజిక సేవలు, పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలకు కూడా ప్రణాళికలో స్థానం ఉండటంతో పరిశ్రమలను పూర్తిగా విస్మరించలేదు. అయినప్పటికీ దాని ప్రధాన ప్రాధాన్యతలు రెండవ ప్రణాళిక భారీ పరిశ్రమల విధానం నుంచి స్పష్టంగా భిన్నంగా ఉన్నాయి.
Question 5
ప్రశ్న 5
Why was expansion of irrigation closely linked to food security in the First Five-Year Plan?
మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళికలో సాగునీటి విస్తరణను ఆహార భద్రతతో దగ్గరగా అనుసంధానించడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
At the beginning of the 1950s, much of Indian agriculture depended on rainfall and remained vulnerable to drought. Irrigation facilities could make water supply more dependable and support higher cropping intensity. Increased agricultural production was essential for improving food availability and rural livelihoods. Investment in irrigation also complemented the First Plan’s emphasis on power and multipurpose river-valley works. This rationale explains the prominence of irrigation alongside agriculture in the Plan.
వివరణ:
1950ల ప్రారంభంలో భారత వ్యవసాయంలో పెద్ద భాగం వర్షపాతంపై ఆధారపడి కరువు పరిస్థితులకు గురయ్యేది. సాగునీటి సదుపాయాలు నీటి సరఫరాను మరింత నమ్మదగినదిగా మార్చి ఎక్కువ పంటలు పండించడానికి తోడ్పడగలవు. ఆహార లభ్యతను, గ్రామీణ జీవనోపాధులను మెరుగుపరచడానికి వ్యవసాయోత్పత్తి పెరుగుదల అవసరమైంది. సాగునీటిపై పెట్టుబడులు విద్యుత్, బహుళ ప్రయోజన నదీలోయ ప్రాజెక్టులపై మొదటి ప్రణాళిక ఇచ్చిన ప్రాధాన్యతకు అనుబంధంగా నిలిచాయి. అందువల్ల ప్రణాళికలో వ్యవసాయంతోపాటు సాగునీటికి ముఖ్యమైన స్థానం లభించింది.
Question 6
ప్రశ్న 6
Which economic growth framework is commonly associated with India’s First Five-Year Plan, in contrast to the later Mahalanobis strategy?
తరువాతి మహాలనోబిస్ వ్యూహానికి భిన్నంగా భారతదేశ మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళికతో సాధారణంగా అనుసంధానించబడే ఆర్థిక వృద్ధి నమూనా ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The First Five-Year Plan is commonly associated with the Harrod–Domar approach to economic growth. This framework emphasised savings and investment as important determinants of additions to productive capacity. The Plan combined this broad growth perspective with practical emphasis on agriculture, irrigation and infrastructure. The Second Plan is instead especially associated with P. C. Mahalanobis and the long-term development of capital-goods industries. The models should not be confused with a claim that the First Plan ignored non-agricultural investment.
వివరణ:
మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళికను సాధారణంగా హారోడ్–డోమార్ ఆర్థిక వృద్ధి విధానంతో అనుసంధానిస్తారు. ఉత్పాదక సామర్థ్యం పెరుగుదలలో పొదుపులు, పెట్టుబడుల ప్రాముఖ్యాన్ని ఈ నమూనా తెలియజేస్తుంది. ఈ విస్తృత వృద్ధి దృక్పథంతోపాటు వ్యవసాయం, సాగునీరు, మౌలిక సదుపాయాలకు ప్రణాళిక ఆచరణాత్మక ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. రెండవ ప్రణాళిక మాత్రం ముఖ్యంగా పి. సి. మహాలనోబిస్‌తో, దీర్ఘకాలిక మూలధన వస్తు పరిశ్రమల అభివృద్ధితో సంబంధం కలిగి ఉంది. మొదటి ప్రణాళిక వ్యవసాయేతర పెట్టుబడులను పూర్తిగా విస్మరించిందనే అభిప్రాయంతో ఈ నమూనాల మధ్య తేడాను కలపకూడదు.
Question 7
ప్రశ్న 7
Which assessment correctly places the Bhakra–Nangal and Damodar Valley projects in the history of early Indian planning?
తొలి భారత ప్రణాళికల చరిత్రలో భాక్రా–నంగల్, దామోదర్ వ్యాలీ ప్రాజెక్టుల స్థానాన్ని ఏ అంచనా సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
Large multipurpose river-valley projects were important components of early post-independence development. The Bhakra–Nangal system was associated principally with irrigation and hydroelectric generation. The Damodar Valley project also linked water management, power development and other regional needs. Work on such projects could begin before a particular Plan and continue after it ended. Therefore, their significance should be judged by their developmental role rather than by assigning every stage of construction to a single Five-Year Plan.
వివరణ:
తొలి స్వాతంత్ర్యానంతర అభివృద్ధిలో పెద్ద బహుళ ప్రయోజన నదీలోయ ప్రాజెక్టులు ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి. భాక్రా–నంగల్ వ్యవస్థ ప్రధానంగా సాగునీరు, జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తితో సంబంధం కలిగి ఉంది. దామోదర్ వ్యాలీ ప్రాజెక్టు కూడా జల నిర్వహణ, విద్యుత్ అభివృద్ధి, ఇతర ప్రాంతీయ అవసరాలను అనుసంధానించింది. ఇటువంటి ప్రాజెక్టుల పనులు ఒక ప్రణాళికకు ముందే ప్రారంభమై అది ముగిసిన తరువాత కూడా కొనసాగవచ్చు. అందువల్ల నిర్మాణంలోని ప్రతి దశను ఒకే పంచవర్ష ప్రణాళికకు ఆపాదించడం కాకుండా వాటి అభివృద్ధి పాత్ర ఆధారంగా ప్రాముఖ్యాన్ని అంచనా వేయాలి.
Question 8
ప్రశ్న 8
Consider the following statements: I. The Community Development Programme was introduced during the First Plan. II. The Second Plan placed greater strategic emphasis on basic and heavy industries. III. Agriculture ceased to receive any support during the Second Plan. Which statements are correct?
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: I. మొదటి ప్రణాళిక కాలంలో కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. II. రెండవ ప్రణాళిక మౌలిక, భారీ పరిశ్రమలకు అధిక వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. III. రెండవ ప్రణాళికలో వ్యవసాయానికి ఎలాంటి మద్దతూ ఇవ్వలేదు. సరైనవి ఏవి?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The Community Development Programme began in 1952, during the First Five-Year Plan. The Second Plan shifted greater emphasis towards rapid industrialisation and the creation of a domestic heavy-industry base. Agriculture, irrigation and rural development nonetheless remained within the Second Plan’s expenditure and policy framework. A change in relative priority does not mean that support for other sectors ceased. Consequently, statements I and II are correct and statement III is false.
వివరణ:
కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక కాలంలో 1952లో ప్రారంభమైంది. రెండవ ప్రణాళిక వేగవంతమైన పారిశ్రామికీకరణ, దేశీయ భారీ పరిశ్రమల పునాదిని నిర్మించడంపై ఎక్కువ ప్రాధాన్యం పెట్టింది. అయినప్పటికీ వ్యవసాయం, సాగునీరు, గ్రామీణాభివృద్ధి రెండవ ప్రణాళిక వ్యయం, విధానాల్లో కొనసాగాయి. ఒక రంగానికి సాపేక్ష ప్రాధాన్యం పెరగడం వల్ల ఇతర రంగాలకు మద్దతు పూర్తిగా నిలిచిపోయిందని అర్థం కాదు. అందువల్ల I, II సరైనవి; III తప్పు.
Question 9
ప్రశ్న 9
Which economist is most closely associated with the strategic model underlying India’s Second Five-Year Plan?
భారతదేశ రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళికకు ఆధారమైన వ్యూహాత్మక నమూనాతో అత్యంత సన్నిహిత సంబంధం ఉన్న ఆర్థికవేత్త ఎవరు?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
P. C. Mahalanobis played a leading role in developing the growth strategy associated with the Second Five-Year Plan. The strategy assigned substantial importance to investment in the capital-goods sector and heavy industries. It aimed to enlarge India’s future ability to produce machinery and industrial equipment domestically. This approach was distinct in emphasis from the First Plan’s immediate agricultural and irrigation priorities. Mahalanobis is therefore the economist most directly identified with the Second Plan model.
వివరణ:
పి. సి. మహాలనోబిస్ రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళికకు సంబంధించిన వృద్ధి వ్యూహ రూపకల్పనలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. ఆ వ్యూహం మూలధన వస్తు రంగం, భారీ పరిశ్రమల్లో పెట్టుబడులకు గణనీయమైన ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. యంత్రాలు, పారిశ్రామిక పరికరాలను దేశీయంగా తయారు చేసే భవిష్యత్తు సామర్థ్యాన్ని పెంచడం దీని లక్ష్యం. ఈ విధానం మొదటి ప్రణాళికలోని తక్షణ వ్యవసాయ, సాగునీటి ప్రాధాన్యతల నుంచి దృష్టిలో భిన్నమైనది. అందువల్ల రెండవ ప్రణాళిక నమూనాతో అత్యంత ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉన్న ఆర్థికవేత్త మహాలనోబిస్.
Question 10
ప్రశ్న 10
Why did the Mahalanobis strategy attach high importance to domestic capital-goods production?
మహాలనోబిస్ వ్యూహం దేశీయ మూలధన వస్తువుల ఉత్పత్తికి అధిక ప్రాధాన్యం ఇవ్వడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The Mahalanobis strategy gave special importance to industries producing machines, industrial equipment and other capital goods. Greater domestic capacity in these industries could support investment in multiple sectors in subsequent years. The strategy therefore favoured building a long-term industrial base even where immediate consumer-goods returns were smaller. This objective also related to reducing dependence on imported machinery over time. Its logic was about future productive capacity, not a belief that agriculture or consumption had no importance.
వివరణ:
మహాలనోబిస్ వ్యూహం యంత్రాలు, పారిశ్రామిక పరికరాలు, ఇతర మూలధన వస్తువులను ఉత్పత్తి చేసే పరిశ్రమలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. ఈ రంగాల్లో దేశీయ సామర్థ్యం పెరిగితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో అనేక రంగాల్లో పెట్టుబడులకు మద్దతు లభిస్తుంది. అందువల్ల తక్షణ వినియోగ వస్తువుల ఫలితాలు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ దీర్ఘకాలిక పారిశ్రామిక పునాదిని నిర్మించడాన్ని ఈ వ్యూహం ప్రోత్సహించింది. కాలక్రమంలో విదేశీ యంత్రాల దిగుమతులపై ఆధారాన్ని తగ్గించడానికీ ఈ లక్ష్యం సంబంధించినది. వ్యవసాయం లేదా వినియోగానికి ప్రాధాన్యం లేదనే భావన కాకుండా భవిష్యత్తు ఉత్పాదక సామర్థ్యమే ఈ వ్యూహానికి ప్రాతిపదిక.
Question 11
ప్రశ్న 11
Which statement most accurately describes the position of small-scale and cottage industries under the Second Five-Year Plan?
రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళికలో చిన్నతరహా, కుటీర పరిశ్రమల స్థానాన్ని ఏ ప్రకటన అత్యంత సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The Second Five-Year Plan is best known for its emphasis on heavy and basic industries. It did not propose eliminating small-scale or cottage production. These industries were valued for their employment potential, local resources and production of goods required by households. Public policy therefore sought to develop both capital-intensive industry and labour-absorbing smaller enterprises. Recognising this dual emphasis avoids the mistaken conclusion that the Second Plan dealt only with steel and machinery.
వివరణ:
రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక భారీ, మౌలిక పరిశ్రమలపై ఇచ్చిన ప్రాధాన్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. అయితే చిన్నతరహా లేదా కుటీర పరిశ్రమల ఉత్పత్తిని తొలగించాలని అది ప్రతిపాదించలేదు. ఉపాధి కల్పన, స్థానిక వనరుల వినియోగం, కుటుంబాలకు అవసరమైన వస్తువుల ఉత్పత్తి కారణంగా ఈ పరిశ్రమలను ముఖ్యమైనవిగా పరిగణించారు. అందువల్ల మూలధనాధారిత పెద్ద పరిశ్రమలతోపాటు ఎక్కువ కార్మికులను ఉపాధిలోకి తీసుకునే చిన్న సంస్థలనూ అభివృద్ధి చేయాలని విధానం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ రెండు అంశాలను గుర్తించడం వల్ల రెండవ ప్రణాళిక ఉక్కు, యంత్రాలకే పరిమితమైందనే తప్పుదారుణను నివారించవచ్చు.
Question 12
ప్రశ్న 12
The Indian National Congress session at Avadi is historically significant in early economic planning primarily because it endorsed which national objective?
తొలి ఆర్థిక ప్రణాళికల చరిత్రలో ఆవడి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సమావేశానికి ముఖ్యమైన ప్రాధాన్యం రావడానికి కారణమైన జాతీయ లక్ష్యం ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
At its Avadi session in January 1955, the Indian National Congress adopted the goal of a socialistic pattern of society. The resolution envisaged a larger social role in the ownership or control of major means of production and a more equitable distribution of wealth. This objective influenced the policy climate in which the Second Five-Year Plan was prepared. It also provided ideological context for the greater role assigned to the public sector in the Industrial Policy Resolution of 1956. The resolution did not require the immediate disappearance of every private enterprise.
వివరణ:
1955 జనవరిలో జరిగిన ఆవడి సమావేశంలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సామ్యవాద ధోరణితో కూడిన సమాజ వ్యవస్థ లక్ష్యాన్ని స్వీకరించింది. ప్రధాన ఉత్పత్తి సాధనాల యాజమాన్యం లేదా నియంత్రణలో సామాజిక పాత్ర పెరగాలని, సంపద మరింత సమానంగా పంపిణీ కావాలని తీర్మానం భావించింది. రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక రూపొందిన విధాన వాతావరణంపై ఈ లక్ష్యం ప్రభావం చూపింది. 1956 పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానంలో ప్రభుత్వ రంగానికి అధిక పాత్ర ఇవ్వడానికి కూడా ఇది భావపరమైన నేపథ్యాన్ని కల్పించింది. అన్ని ప్రైవేటు సంస్థలను వెంటనే తొలగించాలని ఈ తీర్మానం నిర్దేశించలేదు.
Question 13
ప్రశ్న 13
Which principle was established by India’s first Industrial Policy Resolution following independence?
స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారతదేశ తొలి పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానం స్థాపించిన ప్రధాన సూత్రం ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The Industrial Policy Resolution of 6 April 1948 set out an early framework for India’s industrial development. It recognised important responsibilities for the state in strategic and basic activities. At the same time it accepted a continuing, regulated role for private enterprise in substantial parts of the economy. The resolution also recognised the importance of small-scale and cottage industries. It therefore helped establish a mixed-economy approach rather than complete state ownership or unrestricted private industrial control.
వివరణ:
1948 ఏప్రిల్ 6న వెలువడిన పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానం భారత పారిశ్రామికాభివృద్ధికి తొలి విధాన చట్రాన్ని నిర్దేశించింది. వ్యూహాత్మక, మౌలిక కార్యకలాపాల్లో ప్రభుత్వానికి ముఖ్యమైన బాధ్యతలను ఇది గుర్తించింది. అదే సమయంలో ఆర్థిక వ్యవస్థలోని అనేక రంగాల్లో నియంత్రణకు లోబడి ప్రైవేటు సంస్థలు కొనసాగేందుకు అవకాశం ఇచ్చింది. చిన్నతరహా, కుటీర పరిశ్రమల ప్రాముఖ్యాన్ని కూడా ఈ తీర్మానం గుర్తించింది. అందువల్ల పూర్తిస్థాయి ప్రభుత్వ యాజమాన్యం లేదా నియంత్రణలేని ప్రైవేటు ఆధిపత్యం కాకుండా మిశ్రమ ఆర్థిక విధానానికి ఇది పునాదిగా నిలిచింది.
Question 14
ప్రశ్న 14
What was the principal historical purpose of the Industries (Development and Regulation) Act, 1951?
పరిశ్రమల (అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ) చట్టం, 1951 ప్రధాన చారిత్రక ఉద్దేశం ఏమిటి?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The Industries (Development and Regulation) Act was enacted in 1951 to provide for development and regulation of specified industries. It created a legal basis for Union control over scheduled industries in the public interest. Its provisions dealt with matters including registration of existing undertakings and licensing of new undertakings. Industrial regulation thus operated alongside Five-Year Plans and policy resolutions. It was not a law transferring agricultural land ownership or abolishing parliamentary authority.
వివరణ:
నిర్దిష్ట పరిశ్రమల అభివృద్ధి, నియంత్రణ కోసం పరిశ్రమల (అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ) చట్టాన్ని 1951లో రూపొందించారు. ప్రజాప్రయోజనాల దృష్ట్యా షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న పరిశ్రమలపై కేంద్ర నియంత్రణకు ఇది చట్టపరమైన ఆధారాన్ని కల్పించింది. ఉన్న పారిశ్రామిక సంస్థల నమోదు, కొత్త సంస్థలకు లైసెన్సుల మంజూరు వంటి విషయాలను దీని నిబంధనలు కవర్ చేశాయి. అందువల్ల పారిశ్రామిక నియంత్రణ పంచవర్ష ప్రణాళికలు, విధాన తీర్మానాలతోపాటు అమలైంది. వ్యవసాయ భూయాజమాన్యాన్ని బదిలీ చేయడం లేదా పార్లమెంట్ శాసనాధికారాన్ని రద్దు చేయడం ఈ చట్టం ఉద్దేశం కాదు.
Question 15
ప్రశ్న 15
How did the Industrial Policy Resolution of 1956 classify industries according to the intended roles of the state and private sector?
ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు రంగాల పాత్రల ఆధారంగా 1956 పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానం పరిశ్రమలను ఎలా వర్గీకరించింది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The 1956 Industrial Policy Resolution divided industries into three broad categories. Schedule A contained 17 industries whose future development was primarily the exclusive responsibility of the state under the resolution. Schedule B contained 12 industries in which the state would increasingly take the initiative, with private enterprise able to supplement its efforts. The third category covered the remaining industries generally left to private initiative, subject to policy and regulation. This classification was central to the planned mixed-economy industrial strategy.
వివరణ:
1956 పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానం పరిశ్రమలను మూడు ప్రధాన వర్గాలుగా విభజించింది. షెడ్యూల్ Aలో భవిష్యత్తు అభివృద్ధికి ప్రధానంగా ప్రభుత్వం ప్రత్యేక బాధ్యత వహించే 17 పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. షెడ్యూల్ Bలో ప్రభుత్వం క్రమంగా ఎక్కువ చొరవ తీసుకునే 12 పరిశ్రమలు ఉండగా ప్రైవేటు రంగం దానికి అనుబంధంగా పనిచేసే అవకాశం ఉంది. మూడవ వర్గంలో మిగిలిన పరిశ్రమలు ఉండి విధానాలు, నియంత్రణలకు లోబడి సాధారణంగా ప్రైవేటు చొరవకు అవకాశం కల్పించారు. ప్రణాళికాబద్ధ మిశ్రమ ఆర్థిక పారిశ్రామిక వ్యూహంలో ఈ వర్గీకరణ ప్రధానమైనది.
Question 16
ప్రశ్న 16
Which interpretation of Schedule A under the Industrial Policy Resolution of 1956 is historically most accurate?
1956 పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానంలోని షెడ్యూల్ A గురించి చారిత్రకంగా అత్యంత సరైన వివరణ ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
Schedule A of the 1956 Resolution included strategic and basic industries such as iron and steel and electricity generation. The resolution made the state responsible for setting up new units in these industries, subject to its stated qualifications. It did not automatically forbid the expansion of every already existing privately owned unit. Cooperation with private enterprise could also be permitted under specified circumstances and appropriate state control. Distinguishing future state responsibility from immediate universal nationalisation is essential to interpreting the original policy accurately.
వివరణ:
1956 తీర్మానంలోని షెడ్యూల్ Aలో ఇనుము, ఉక్కు, విద్యుత్ ఉత్పత్తి వంటి వ్యూహాత్మక, మౌలిక పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. పేర్కొన్న షరతులు, మినహాయింపులకు లోబడి ఈ పరిశ్రమల్లో కొత్త సంస్థల ఏర్పాటుకు ప్రభుత్వం బాధ్యత వహించాలని తీర్మానం నిర్దేశించింది. అప్పటికే ఉన్న ప్రతి ప్రైవేటు సంస్థ విస్తరణను స్వయంచాలకంగా నిషేధించలేదు. నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో తగిన ప్రభుత్వ నియంత్రణతో ప్రైవేటు సంస్థల సహకారానికి కూడా అవకాశం ఉండేది. భవిష్యత్తు ప్రభుత్వ బాధ్యతను అన్ని సంస్థల తక్షణ జాతీయీకరణతో సమానంగా భావించకపోవడం అసలు విధానాన్ని ఖచ్చితంగా అర్థం చేసుకోవడానికి అవసరం.
Question 17
ప్రశ్న 17
Match the three public-sector steel plants associated with the Second Five-Year Plan to their principal foreign collaborations: I. Bhilai; II. Rourkela; III. Durgapur.
రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళికతో సంబంధం ఉన్న మూడు ప్రభుత్వ రంగ ఉక్కు కర్మాగారాలను వాటి ప్రధాన విదేశీ సహకార దేశాలతో సరిగ్గా జతపరచండి: I. భిలాయ్; II. రూర్కెలా; III. దుర్గాపూర్.
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The Bhilai Steel Plant was developed with assistance from the Soviet Union. The Rourkela Steel Plant involved West German collaboration, while the Durgapur Steel Plant involved British collaboration. These major public-sector projects were central to the heavy-industry programme of the Second Five-Year Plan. Their construction and capacity expansions extended across multiple years, so an identical completion date should not be assumed for all three. The matching sequence is therefore Soviet Union, West Germany and United Kingdom.
వివరణ:
భిలాయ్ ఉక్కు కర్మాగారం సోవియట్ యూనియన్ సహకారంతో అభివృద్ధి చెందింది. రూర్కెలా ఉక్కు కర్మాగారానికి పశ్చిమ జర్మనీ సహకారం ఉండగా దుర్గాపూర్ కర్మాగారానికి బ్రిటన్ సహకారం ఉంది. ఈ ప్రధాన ప్రభుత్వ రంగ ప్రాజెక్టులు రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక భారీ పరిశ్రమల కార్యక్రమంలో కేంద్రస్థానంలో నిలిచాయి. వాటి నిర్మాణం, సామర్థ్య విస్తరణ వేర్వేరు సంవత్సరాల్లో సాగినందున మూడింటికీ ఒకే పూర్తి తేదీని ఊహించకూడదు. అందువల్ల సరైన జతక్రమం సోవియట్ యూనియన్, పశ్చిమ జర్మనీ, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్.
Question 18
ప్రశ్న 18
Which statement correctly describes the original role and subsequent expansion of Hindustan Steel Limited in the early public-sector steel programme?
తొలి ప్రభుత్వ రంగ ఉక్కు కార్యక్రమంలో హిందుస్తాన్ స్టీల్ లిమిటెడ్ ప్రారంభ పాత్ర, తరువాతి విస్తరణను ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
Hindustan Steel Limited was incorporated in January 1954 in the early period of public-sector industrial expansion. Its initial responsibility related to the Rourkela Steel Plant. In April 1957, the Bhilai and Durgapur steel projects were also transferred to its supervision and control. This organisational consolidation reflected the effort to manage major integrated steel plants through a public-sector company. Hindustan Steel Limited must be distinguished from the later Steel Authority of India Limited, which was incorporated in 1973.
వివరణ:
ప్రభుత్వ రంగ పారిశ్రామిక విస్తరణ తొలి దశలో హిందుస్తాన్ స్టీల్ లిమిటెడ్‌ను 1954 జనవరిలో స్థాపించారు. దాని ప్రారంభ బాధ్యత రూర్కెలా ఉక్కు కర్మాగారానికి సంబంధించినది. 1957 ఏప్రిల్‌లో భిలాయ్, దుర్గాపూర్ ఉక్కు ప్రాజెక్టుల పర్యవేక్షణ, నియంత్రణ కూడా దీనికి బదిలీ చేశారు. ప్రధాన సమగ్ర ఉక్కు కర్మాగారాలను ఒక ప్రభుత్వ రంగ కంపెనీ ద్వారా నిర్వహించే ప్రయత్నాన్ని ఈ సంస్థాగత సమన్వయం సూచించింది. 1973లో స్థాపించిన తరువాతి స్టీల్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్ నుంచి హిందుస్తాన్ స్టీల్ లిమిటెడ్‌ను వేరుగా గుర్తించాలి.
Question 19
ప్రశ్న 19
Why was the establishment of Hindustan Machine Tools in Bengaluru in 1953 important for early industrialisation?
1953లో బెంగళూరులో హిందుస్తాన్ మెషిన్ టూల్స్ ఏర్పాటు తొలి పారిశ్రామికీకరణకు ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
Hindustan Machine Tools was incorporated in Bengaluru in 1953 to develop indigenous machine-tool production. Machine tools are used to make parts and equipment for numerous other manufacturing industries. Such industries are sometimes described as mother industries because they support the productive capacity of the wider industrial sector. Building this capacity fitted the emerging national emphasis on engineering and capital goods. The company’s later diversification into watches should not obscure its original machine-tool purpose.
వివరణ:
దేశీయ యంత్ర పరికరాల తయారీ సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి హిందుస్తాన్ మెషిన్ టూల్స్‌ను 1953లో బెంగళూరులో స్థాపించారు. అనేక ఇతర తయారీ పరిశ్రమలకు అవసరమైన భాగాలు, పరికరాల తయారీలో మెషిన్ టూల్స్‌ను ఉపయోగిస్తారు. విస్తృత పారిశ్రామిక రంగపు ఉత్పాదక సామర్థ్యానికి మద్దతు ఇస్తాయి కాబట్టి ఇటువంటి పరిశ్రమలను కొన్నిసార్లు మాతృ పరిశ్రమలుగా పేర్కొంటారు. ఈ సామర్థ్యాన్ని నిర్మించడం ఇంజినీరింగ్, మూలధన వస్తువులపై పెరుగుతున్న జాతీయ ప్రాధాన్యానికి అనుగుణంగా ఉంది. తరువాత ఈ సంస్థ గడియారాల తయారీలోకి విస్తరించినప్పటికీ దాని అసలు ఉద్దేశం యంత్ర పరికరాల తయారీనే.
Question 20
ప్రశ్న 20
Which assessment of the transition from the First to the Second Five-Year Plan is historically most defensible?
మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక నుంచి రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళికకు జరిగిన మార్పుపై చారిత్రకంగా అత్యంత సమర్థనీయమైన అంచనా ఏది?
Select an option first. || ముందుగా ఒక సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
Explanation:
The First Plan responded strongly to food shortages, rural needs, irrigation and basic infrastructure challenges. The Second Plan adopted a more pronounced long-term strategy of expanding heavy industries and domestic capital-goods capacity. This shift required substantial resources and made the balance between present consumption and future investment an important planning question. Agriculture, rural development, small industries and employment nevertheless remained significant concerns during the Second Plan. A balanced historical assessment therefore recognises a shift in emphasis rather than a complete abandonment of earlier priorities.
వివరణ:
మొదటి ప్రణాళిక ఆహార కొరతలు, గ్రామీణ అవసరాలు, సాగునీరు, మౌలిక సదుపాయాల సవాళ్లకు ప్రత్యేకంగా స్పందించింది. రెండవ ప్రణాళిక భారీ పరిశ్రమలు, దేశీయ మూలధన వస్తువుల సామర్థ్యాన్ని విస్తరించే దీర్ఘకాలిక వ్యూహానికి మరింత స్పష్టమైన ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. ఈ మార్పుకు గణనీయమైన వనరులు అవసరమవడంతో ప్రస్తుత వినియోగం, భవిష్యత్తు పెట్టుబడుల మధ్య సమతుల్యత ముఖ్యమైన ప్రణాళికా ప్రశ్నగా మారింది. అయినప్పటికీ రెండవ ప్రణాళికలో వ్యవసాయం, గ్రామీణాభివృద్ధి, చిన్న పరిశ్రమలు, ఉపాధి ప్రధాన అంశాలుగానే కొనసాగాయి. అందువల్ల సమతుల్య చారిత్రక అంచనా తొలి ప్రాధాన్యతలను పూర్తిగా వదిలేయడంగా కాకుండా ప్రాధాన్యతల మార్పుగా ఈ పరిణామాన్ని గుర్తిస్తుంది.
Answer Key సమాధానాల పట్టిక
-
Question 1 ప్రశ్న 1Answer: B. It was established by a Government of India Cabinet Resolution on 15 March 1950 as a non-constitutional body. సమాధానం: B. 1950 మార్చి 15న భారత ప్రభుత్వ మంత్రివర్గ తీర్మానం ద్వారా రాజ్యాంగేతర సంస్థగా దీనిని ఏర్పాటు చేశారు.
-
Question 2 ప్రశ్న 2Answer: D. The Council provided a forum for the Centre and states to consider plans, review progress and coordinate development policy. సమాధానం: D. ప్రణాళికలను పరిశీలించడం, పురోగతిని సమీక్షించడం, అభివృద్ధి విధానాన్ని సమన్వయం చేయడంలో కేంద్రం, రాష్ట్రాలకు మండలి వేదికగా పనిచేసింది.
-
Question 3 ప్రశ్న 3Answer || సమాధానం: A. II – III – I – IV
-
Question 4 ప్రశ్న 4Answer: C. Agriculture, irrigation, power and rehabilitation of people displaced by Partition సమాధానం: C. వ్యవసాయం, సాగునీరు, విద్యుత్, దేశ విభజన కారణంగా నిరాశ్రయులైనవారి పునరావాసం
-
Question 5 ప్రశ్న 5Answer: B. Large areas depended on monsoon rainfall, and more reliable irrigation could support agricultural output and reduce vulnerability to drought. సమాధానం: B. విస్తారమైన ప్రాంతాలు రుతుపవన వర్షాలపై ఆధారపడటం వల్ల నమ్మకమైన సాగునీటి సరఫరా వ్యవసాయ దిగుబడిని పెంచి కరువు ప్రభావాన్ని తగ్గించగలదు.
-
Question 6 ప్రశ్న 6Answer: D. Harrod–Domar framework emphasising savings, investment and capital formation సమాధానం: D. పొదుపులు, పెట్టుబడులు, మూలధన నిర్మాణానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చే హారోడ్–డోమార్ నమూనా
-
Question 7 ప్రశ్న 7Answer: A. They were multipurpose water-resource projects associated with irrigation, power and regional development, although their planning and construction extended across different years. సమాధానం: A. సాగునీరు, విద్యుత్, ప్రాంతీయాభివృద్ధితో సంబంధం ఉన్న బహుళ ప్రయోజన జలవనరుల ప్రాజెక్టులు ఇవి; వాటి ప్రణాళిక, నిర్మాణం వేర్వేరు సంవత్సరాల్లో కొనసాగింది.
-
Question 8 ప్రశ్న 8Answer: C. I and II only సమాధానం: C. I మరియు II మాత్రమే
-
Question 9 ప్రశ్న 9Answer: B. P. C. Mahalanobis సమాధానం: B. పి. సి. మహాలనోబిస్
-
Question 10 ప్రశ్న 10Answer: D. Expanding the capacity to produce machines and equipment was expected to raise long-term productive and investment capacity. సమాధానం: D. యంత్రాలు, పరికరాల ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచడం వల్ల దీర్ఘకాలంలో ఉత్పాదక, పెట్టుబడి సామర్థ్యం పెరుగుతుందని భావించారు.
-
Question 11 ప్రశ్న 11Answer: C. They were encouraged alongside heavy industry because they could support employment and production of consumer goods. సమాధానం: C. ఉపాధికి, వినియోగ వస్తువుల ఉత్పత్తికి తోడ్పడగలవనే కారణంతో భారీ పరిశ్రమలతోపాటు వీటినీ ప్రోత్సహించారు.
-
Question 12 ప్రశ్న 12Answer: A. Establishment of a socialistic pattern of society సమాధానం: A. సామ్యవాద ధోరణితో కూడిన సమాజ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడం
-
Question 13 ప్రశ్న 13Answer: D. A mixed industrial economy would combine state responsibility in strategic sectors with a regulated role for private enterprise. సమాధానం: D. వ్యూహాత్మక రంగాల్లో ప్రభుత్వ బాధ్యతను, నియంత్రిత ప్రైవేటు రంగ పాత్రను కలిపిన మిశ్రమ పారిశ్రామిక ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉండాలి.
-
Question 14 ప్రశ్న 14Answer: B. To provide central regulatory powers over specified industries, including registration and licensing of industrial undertakings సమాధానం: B. నిర్దిష్ట పరిశ్రమలపై కేంద్ర నియంత్రణకు, పారిశ్రామిక సంస్థల నమోదు, లైసెన్సుల వ్యవస్థకు చట్టపరమైన అధికారాలు కల్పించడం
-
Question 15 ప్రశ్న 15Answer: C. Schedule A with 17 industries under principal state responsibility, Schedule B with 12 industries envisaging increasing state initiative, and a residual third category generally open to private initiative సమాధానం: C. ప్రధాన ప్రభుత్వ బాధ్యత కలిగిన 17 పరిశ్రమల షెడ్యూల్ A, పెరుగుతున్న ప్రభుత్వ చొరవను సూచించే 12 పరిశ్రమల షెడ్యూల్ B, సాధారణంగా ప్రైవేటు చొరవకు అవకాశం ఉన్న మిగిలిన మూడవ వర్గంగా
-
Question 16 ప్రశ్న 16Answer: A. It made the state principally responsible for future development of listed industries, subject to specified qualifications, without automatically abolishing every existing private unit. సమాధానం: A. పేర్కొన్న మినహాయింపులకు లోబడి జాబితాలోని పరిశ్రమల భవిష్యత్తు అభివృద్ధికి ప్రభుత్వానికి ప్రధాన బాధ్యత అప్పగించింది; ఉన్న ప్రతి ప్రైవేటు సంస్థను స్వయంచాలకంగా రద్దు చేయలేదు.
-
Question 17 ప్రశ్న 17Answer: D. I – Soviet Union; II – West Germany; III – United Kingdom సమాధానం: D. I – సోవియట్ యూనియన్; II – పశ్చిమ జర్మనీ; III – యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్
-
Question 18 ప్రశ్న 18Answer: B. It was established in 1954 initially for Rourkela and subsequently took over supervision of Bhilai and Durgapur projects in 1957. సమాధానం: B. 1954లో ప్రారంభంగా రూర్కెలా కోసం దీనిని ఏర్పాటు చేసి 1957లో భిలాయ్, దుర్గాపూర్ ప్రాజెక్టుల పర్యవేక్షణను కూడా అప్పగించారు.
-
Question 19 ప్రశ్న 19Answer: A. It aimed to develop domestic machine-tool manufacturing, supplying equipment needed by other industries. సమాధానం: A. ఇతర పరిశ్రమలకు అవసరమైన పరికరాలను అందించే దేశీయ యంత్ర పరికరాల తయారీ సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయడం దీని లక్ష్యం.
-
Question 20 ప్రశ్న 20Answer: C. The First Plan stressed immediate agricultural and infrastructure needs, while the Second gave greater weight to building long-term heavy-industrial capacity, with continuing needs for agriculture and employment. సమాధానం: C. మొదటి ప్రణాళిక తక్షణ వ్యవసాయ, మౌలిక సదుపాయాల అవసరాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వగా రెండవది దీర్ఘకాలిక భారీ పారిశ్రామిక సామర్థ్య నిర్మాణంపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టింది; వ్యవసాయం, ఉపాధి అవసరాలు మాత్రం కొనసాగాయి.