India History - Post-Independence India - Test 245 - Community Development Programme and Early Panchayati Raj

Question 1 ప్రశ్న 1

Which statement correctly identifies the launch of India's Community Development Programme and its planning context?

భారతదేశ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం ప్రారంభం, దాని ప్రణాళికా నేపథ్యాన్ని ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?

A It was launched in 1957 under the Second Five-Year Plan. ఇది రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళికలో భాగంగా 1957లో ప్రారంభమైంది. B It was launched on 2 October 1952 during the First Five-Year Plan. ఇది మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక కాలంలో 1952 అక్టోబరు 2న ప్రారంభమైంది. C It was launched in 1959 following the establishment of Panchayati Raj in Rajasthan. రాజస్థాన్‌లో పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థ ఏర్పడిన తరువాత 1959లో ప్రారంభమైంది. D It was launched in 1969 during the Fourth Five-Year Plan. ఇది నాలుగవ పంచవర్ష ప్రణాళిక కాలంలో 1969లో ప్రారంభమైంది.

Explanation:

The Community Development Programme was formally launched in India on 2 October 1952. Its introduction took place during the First Five-Year Plan, which covered the period 1951–1956. The programme represented an important early effort to improve the economic and social conditions of rural communities through integrated development. It preceded both the National Extension Service and the institutional establishment of modern Panchayati Raj. Therefore, the programme must be placed within the first phase of post-independence national planning.

వివరణ:

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమాన్ని భారతదేశంలో 1952 అక్టోబరు 2న అధికారికంగా ప్రారంభించారు. ఇది 1951–1956 మధ్య కొనసాగిన మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక కాలంలో ప్రారంభమైంది. సమగ్ర అభివృద్ధి ద్వారా గ్రామీణ ప్రజల ఆర్థిక, సామాజిక పరిస్థితులను మెరుగుపరచడానికి చేపట్టిన తొలి ముఖ్యమైన ప్రయత్నాల్లో ఈ కార్యక్రమం ఒకటి. జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం, ఆధునిక పంచాయతీరాజ్ సంస్థాగత వ్యవస్థ ఏర్పాటుకు ముందే ఇది ప్రారంభమైంది. అందువల్ల ఈ కార్యక్రమాన్ని స్వాతంత్ర్యానంతర జాతీయ ప్రణాళికల తొలి దశలో భాగంగా గుర్తించాలి.

Question 2 ప్రశ్న 2

How many Community Development Projects were initially launched when the programme began in India?

భారతదేశంలో కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు మొదట ఎన్ని కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ ప్రాజెక్టులను చేపట్టారు?

A 25 projects 25 ప్రాజెక్టులు B 100 projects 100 ప్రాజెక్టులు C 55 projects 55 ప్రాజెక్టులు D 500 projects 500 ప్రాజెక్టులు

Explanation:

The Community Development Programme began with 55 projects distributed across selected rural areas of India. These projects were intended to demonstrate an integrated approach to village development. They covered activities involving agriculture, health, education, infrastructure and community organisation. The government subsequently expanded development activities through additional projects and the National Extension Service. The initial figure of 55 projects is an important fact in the history of India's planned rural development.

వివరణ:

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం భారతదేశంలోని ఎంపిక చేసిన గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 55 ప్రాజెక్టులతో ప్రారంభమైంది. గ్రామాభివృద్ధికి సమగ్ర విధానాన్ని ఆచరణలో చూపించడం ఈ ప్రాజెక్టుల లక్ష్యం. వ్యవసాయం, ఆరోగ్యం, విద్య, మౌలిక సదుపాయాలు, సమాజ సంఘటనం వంటి కార్యకలాపాలు వీటిలో భాగంగా ఉన్నాయి. తరువాత ప్రభుత్వం అదనపు ప్రాజెక్టులు, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం ద్వారా అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను విస్తరించింది. ప్రారంభంలో 55 ప్రాజెక్టులు చేపట్టడం భారతదేశ ప్రణాళికాబద్ధ గ్రామీణాభివృద్ధి చరిత్రలో ముఖ్యమైన అంశం.

Question 3 ప్రశ్న 3

Which combination best represents the integrated approach adopted under the Community Development Programme?

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమంలో అనుసరించిన సమగ్ర అభివృద్ధి విధానాన్ని ఏ సమూహం అత్యంత సరిగ్గా సూచిస్తుంది?

A Agriculture, education, public health, sanitation, rural infrastructure and community participation వ్యవసాయం, విద్య, ప్రజారోగ్యం, పారిశుధ్యం, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం B Industrial licensing, foreign exchange regulation and urban commercial banking alone పారిశ్రామిక లైసెన్సులు, విదేశీ మారక నియంత్రణ, పట్టణ వాణిజ్య బ్యాంకింగ్ మాత్రమే C Military recruitment, international trade agreements and defence production సైనిక నియామకాలు, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య ఒప్పందాలు, రక్షణ ఉత్పత్తి D Development of metropolitan transport systems without rural investment గ్రామీణ పెట్టుబడులు లేకుండా మహానగర రవాణా వ్యవస్థల అభివృద్ధి

Explanation:

The Community Development Programme was designed as a multi-sector rural development initiative rather than a scheme restricted to agricultural production. It included improvements in farming, education, health, sanitation, roads and village infrastructure. Community organisation and local participation were also essential elements of the programme's design. The intention was to address interconnected economic and social problems through coordinated action. Consequently, integrated rural development is the defining feature of the programme.

వివరణ:

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం కేవలం వ్యవసాయ ఉత్పత్తికి పరిమితమైన పథకం కాకుండా బహుళ రంగాల గ్రామీణాభివృద్ధి కార్యక్రమంగా రూపొందించబడింది. వ్యవసాయం, విద్య, ఆరోగ్యం, పారిశుధ్యం, రహదారులు, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదల ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. సమాజ సంఘటనం, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యం కూడా ఈ కార్యక్రమ రూపకల్పనలో ముఖ్యమైన అంశాలు. పరస్పరం సంబంధం ఉన్న ఆర్థిక, సామాజిక సమస్యలను సమన్వయంతో పరిష్కరించడం దీని ఉద్దేశం. అందువల్ల సమగ్ర గ్రామీణాభివృద్ధి ఈ కార్యక్రమం ప్రధాన లక్షణంగా నిలిచింది.

Question 4 ప్రశ్న 4

Which principle most accurately reflects the philosophy of community development adopted in early post-independence India?

స్వాతంత్ర్యానంతర భారతదేశంలోని తొలి కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ విధానానికి ఆధారమైన ప్రధాన సూత్రాన్ని ఏది అత్యంత సరిగ్గా ప్రతిబింబిస్తుంది?

A Government officials should undertake every village activity without consulting residents. గ్రామ ప్రజలను సంప్రదించకుండా ప్రభుత్వ అధికారులు అన్ని అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను నిర్వహించాలి. B Village development should depend exclusively on compulsory private donations. గ్రామాభివృద్ధి తప్పనిసరి ప్రైవేటు విరాళాలపై మాత్రమే ఆధారపడాలి. C Rural development should be confined to the distribution of government subsidies. గ్రామీణాభివృద్ధి ప్రభుత్వ రాయితీల పంపిణీకి మాత్రమే పరిమితం కావాలి. D Development should combine people's initiative and self-help with technical, financial and administrative assistance from the government. ప్రజల చొరవ, స్వయం సహాయాన్ని ప్రభుత్వ సాంకేతిక, ఆర్థిక, పరిపాలనా సహాయంతో సమన్వయం చేయాలి.

Explanation:

The Community Development Programme emphasised the principle of assisted self-help. Rural communities were expected to participate actively in identifying and addressing their development needs. Government agencies would provide technical knowledge, financial assistance, trained personnel and administrative support. This model sought to develop local initiative rather than create complete dependence on official machinery. The principle of people's participation later became central to the arguments for democratic decentralisation.

వివరణ:

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం ప్రభుత్వ సహాయంతో కూడిన స్వయం సహాయం అనే సూత్రానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. గ్రామీణ సమాజాలు తమ అభివృద్ధి అవసరాలను గుర్తించడం, పరిష్కరించడంలో చురుకుగా పాల్గొనాలని భావించారు. ప్రభుత్వ సంస్థలు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ఆర్థిక సహాయం, శిక్షణ పొందిన సిబ్బంది, పరిపాలనా మద్దతు అందించాలి. అధికార యంత్రాంగంపై పూర్తిగా ఆధారపడకుండా స్థానిక ప్రజల చొరవను అభివృద్ధి చేయడం ఈ విధానం లక్ష్యం. తరువాత ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణకు సంబంధించిన వాదనల్లో ప్రజల భాగస్వామ్యం ప్రధాన సూత్రంగా మారింది.

Question 5 ప్రశ్న 5

Which statement correctly identifies the introduction of the National Extension Service in relation to the Community Development Programme?

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమానికి సంబంధించి జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం ప్రారంభాన్ని ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?

A The National Extension Service was introduced before the First Five-Year Plan began. మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రారంభానికి ముందే జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. B The National Extension Service was launched in 1953 to extend rural development services more widely. గ్రామీణాభివృద్ధి సేవలను మరింత విస్తృతంగా అందించడానికి 1953లో జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. C The National Extension Service was established only after the constitutional recognition of Panchayati Raj in 1993. 1993లో పంచాయతీరాజ్‌కు రాజ్యాంగ గుర్తింపు లభించిన తరువాత మాత్రమే జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. D The National Extension Service was intended exclusively for urban municipalities. జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం పట్టణ మున్సిపాలిటీల కోసం మాత్రమే ఉద్దేశించబడింది.

Explanation:

The National Extension Service was launched on 2 October 1953, one year after the Community Development Programme. Its purpose was to extend development services to a larger number of rural areas with relatively limited resources. It retained the emphasis on agriculture, rural welfare and community participation. The programme used development blocks and field-level personnel to reach villages. The National Extension Service therefore complemented the Community Development Programme rather than replacing its fundamental objectives.

వివరణ:

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం ప్రారంభమైన ఒక సంవత్సరం తరువాత 1953 అక్టోబరు 2న జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. తక్కువ వనరులతో ఎక్కువ గ్రామీణ ప్రాంతాలకు అభివృద్ధి సేవలను విస్తరించడం దీని ఉద్దేశం. వ్యవసాయం, గ్రామీణ సంక్షేమం, ప్రజల భాగస్వామ్యానికి ఈ కార్యక్రమం కూడా ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. గ్రామాలకు సేవలు అందించడానికి అభివృద్ధి బ్లాకులు, క్షేత్రస్థాయి సిబ్బందిని ఉపయోగించారు. అందువల్ల జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం ప్రధాన లక్ష్యాలను భర్తీ చేయకుండా దానికి అనుబంధంగా పనిచేసింది.

Question 6 ప్రశ్న 6

Which distinction between the Community Development Programme and the National Extension Service is historically most accurate?

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం మధ్య ఉన్న చారిత్రక వ్యత్యాసాన్ని ఏ ప్రకటన అత్యంత సరిగ్గా వివరిస్తుంది?

A The Community Development Programme focused on cities, whereas the National Extension Service focused on defence. కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం పట్టణాలపై, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం రక్షణ రంగంపై దృష్టి పెట్టాయి. B Both programmes were introduced solely to conduct village elections. రెండు కార్యక్రమాలనూ కేవలం గ్రామ ఎన్నికలు నిర్వహించడానికి ప్రవేశపెట్టారు. C The National Extension Service prohibited the use of government development personnel. జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ అభివృద్ధి సిబ్బందిని ఉపయోగించడం నిషేధించారు. D The Community Development Programme initially emphasised relatively intensive projects, whereas the National Extension Service sought wider coverage with a less intensive allocation of resources. కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం ప్రారంభంలో సాపేక్షంగా సమగ్ర ప్రాజెక్టులకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వగా, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం తక్కువ వనరులతో విస్తృత ప్రాంతాలకు సేవలు అందించడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Explanation:

The original Community Development Projects received relatively intensive administrative and financial support in selected areas. The National Extension Service was designed to spread development activities across a larger rural area at lower cost per block. Both programmes employed extension personnel and sought improvements in rural living conditions. Their distinction concerned the intensity and coverage of development assistance rather than completely different goals. This relationship explains why the two programmes were subsequently examined together by the Balwant Rai Mehta Committee.

వివరణ:

తొలి కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ ప్రాజెక్టులకు ఎంపిక చేసిన ప్రాంతాల్లో సాపేక్షంగా అధిక పరిపాలనా, ఆర్థిక మద్దతు అందించారు. జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం ప్రతి బ్లాకుకు తక్కువ వ్యయంతో ఎక్కువ గ్రామీణ ప్రాంతాలకు అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను విస్తరించడానికి రూపొందించబడింది. రెండు కార్యక్రమాల్లోనూ విస్తరణ సిబ్బందిని ఉపయోగించి గ్రామీణ జీవన పరిస్థితులను మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నించారు. వాటి మధ్య ప్రధాన వ్యత్యాసం పూర్తిగా వేర్వేరు లక్ష్యాల్లో కాకుండా అభివృద్ధి సహాయం తీవ్రత, విస్తరణలో ఉంది. అందువల్ల తరువాత బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ ఈ రెండు కార్యక్రమాల పనితీరును కలిపి పరిశీలించింది.

Question 7 ప్రశ్న 7

Which earlier rural development experiment significantly influenced the design of India's Community Development Programme?

భారతదేశ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం రూపకల్పనపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపిన తొలి గ్రామీణాభివృద్ధి ప్రయోగం ఏది?

A Etawah Pilot Project initiated in Uttar Pradesh in 1948 1948లో ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ప్రారంభమైన ఇటావా పైలట్ ప్రాజెక్టు B Operation Barga initiated in West Bengal in 1978 1978లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ప్రారంభమైన ఆపరేషన్ బర్గా C Integrated Rural Development Programme introduced nationally in 1980 1980లో జాతీయ స్థాయిలో ప్రవేశపెట్టిన సమగ్ర గ్రామీణాభివృద్ధి కార్యక్రమం D Jawahar Rozgar Yojana introduced in 1989 1989లో ప్రవేశపెట్టిన జవహర్ రోజ్‌గార్ యోజన

Explanation:

The Etawah Pilot Project was initiated in Uttar Pradesh in 1948 and became an important experiment in rural reconstruction. It is closely associated with the work of Albert Mayer and the development of extension-based approaches to village improvement. The project emphasised cooperation between trained development workers and rural communities. Its experience helped shape the methods later adopted in the national Community Development Programme. The project must be distinguished from rural development and employment programmes introduced several decades later.

వివరణ:

ఇటావా పైలట్ ప్రాజెక్టు 1948లో ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ప్రారంభమై గ్రామీణ పునర్నిర్మాణంలో ముఖ్యమైన ప్రయోగంగా నిలిచింది. ఈ ప్రాజెక్టు ఆల్బర్ట్ మేయర్ కృషితో, గ్రామాభివృద్ధికి విస్తరణ సేవల ఆధారిత విధానాల అభివృద్ధితో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. శిక్షణ పొందిన అభివృద్ధి కార్యకర్తలు, గ్రామీణ సమాజాల మధ్య సహకారానికి ఈ ప్రాజెక్టు ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. ఈ అనుభవం తరువాత జాతీయ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమంలో అనుసరించిన పద్ధతుల రూపకల్పనకు ఉపయోగపడింది. అనేక దశాబ్దాల తరువాత ప్రవేశపెట్టిన గ్రామీణాభివృద్ధి, ఉపాధి కార్యక్రమాల నుంచి ఈ ప్రాజెక్టును వేరుగా గుర్తించాలి.

Question 8 ప్రశ్న 8

In the early Community Development and National Extension Service administration, which official was principally responsible for coordinating development activities at the block level?

తొలి కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమాల పరిపాలనలో బ్లాకు స్థాయిలో అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను ప్రధానంగా సమన్వయం చేసే అధికారి ఎవరు?

A Chief Election Commissioner ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ B Comptroller and Auditor General కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ C Block Development Officer బ్లాక్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫీసర్ D Attorney General of India భారత అటార్నీ జనరల్

Explanation:

The development block became an important administrative unit for implementing rural development programmes. The Block Development Officer coordinated development work and supervised the relevant field administration. Extension officers and village-level personnel assisted with activities relating to agriculture and other rural services. The block structure helped bring different development departments into a coordinated operational framework. This administrative foundation later became important when Panchayat Samitis were established at the block level.

వివరణ:

గ్రామీణాభివృద్ధి కార్యక్రమాల అమలుకు అభివృద్ధి బ్లాకు ముఖ్యమైన పరిపాలనా యూనిట్‌గా మారింది. బ్లాక్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫీసర్ అభివృద్ధి పనులను సమన్వయం చేసి సంబంధిత క్షేత్రస్థాయి పరిపాలనను పర్యవేక్షించేవారు. వ్యవసాయం, ఇతర గ్రామీణ సేవలకు సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో విస్తరణ అధికారులు, గ్రామస్థాయి సిబ్బంది సహకరించేవారు. వివిధ అభివృద్ధి శాఖలను సమన్వయంతో పనిచేసే పరిపాలనా వ్యవస్థలోకి తీసుకురావడానికి బ్లాకు నిర్మాణం ఉపయోగపడింది. తరువాత బ్లాకు స్థాయిలో పంచాయతీ సమితులు ఏర్పడినప్పుడు ఈ పరిపాలనా నిర్మాణం ముఖ్యమైన పునాదిగా నిలిచింది.

Question 9 ప్రశ్న 9

Which function best describes the role of Village Level Workers, commonly associated with the early community development administration?

తొలి కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ పరిపాలనతో సంబంధం ఉన్న గ్రామస్థాయి కార్యకర్తల ప్రధాన పాత్రను ఏది సరిగ్గా వివరిస్తుంది?

A Adjudicating constitutional disputes between the Union and states కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య రాజ్యాంగ వివాదాలను పరిష్కరించడం B Serving as the link between rural development agencies and villagers by communicating improved practices and mobilising participation మెరుగైన పద్ధతులను గ్రామస్థులకు తెలియజేసి ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ గ్రామీణాభివృద్ధి సంస్థలకు, గ్రామ ప్రజలకు మధ్య అనుసంధానంగా పనిచేయడం C Conducting national parliamentary elections independently of the Election Commission ఎన్నికల సంఘంతో సంబంధం లేకుండా జాతీయ పార్లమెంటరీ ఎన్నికలను నిర్వహించడం D Exercising the powers of district judges in every village ప్రతి గ్రామంలో జిల్లా న్యాయమూర్తుల అధికారాలను వినియోగించడం

Explanation:

Village Level Workers, often called Gram Sevaks, were important field functionaries in early community development. They communicated information about improved agricultural practices, sanitation and other development activities. They also encouraged villagers to participate in local projects and to use available extension services. Their position connected government development machinery with rural households. The effectiveness of this arrangement depended substantially on their training, workload and relationship with the local community.

వివరణ:

గ్రామ సేవకులుగా కూడా పిలిచే గ్రామస్థాయి కార్యకర్తలు తొలి కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమంలో ముఖ్యమైన క్షేత్రస్థాయి సిబ్బందిగా పనిచేశారు. మెరుగైన వ్యవసాయ పద్ధతులు, పారిశుధ్యం, ఇతర అభివృద్ధి కార్యకలాపాల గురించి గ్రామ ప్రజలకు సమాచారం అందించేవారు. స్థానిక ప్రాజెక్టుల్లో గ్రామస్థులు పాల్గొనేలా, అందుబాటులో ఉన్న విస్తరణ సేవలను ఉపయోగించుకునేలా ప్రోత్సహించేవారు. ప్రభుత్వ అభివృద్ధి యంత్రాంగానికి, గ్రామీణ కుటుంబాలకు మధ్య అనుసంధానంగా పనిచేసేవారు. ఈ వ్యవస్థ ప్రభావం వారి శిక్షణ, పనిభారం, స్థానిక ప్రజలతో సంబంధాలపై గణనీయంగా ఆధారపడింది.

Question 10 ప్రశ్న 10

Which committee, appointed in 1957, became particularly influential in shaping the early Panchayati Raj system in India?

1957లో నియమించబడి భారతదేశ తొలి పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థ రూపకల్పనపై ప్రత్యేక ప్రభావం చూపిన కమిటీ ఏది?

A Balwant Rai Mehta Committee బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ B Ashok Mehta Committee అశోక్ మెహతా కమిటీ C G. V. K. Rao Committee జి. వి. కె. రావు కమిటీ D L. M. Singhvi Committee ఎల్. ఎం. సింఘ్వీ కమిటీ

Explanation:

The Balwant Rai Mehta Committee was appointed in 1957 to examine the working of the Community Development Programme and the National Extension Service. Its report recommended democratic decentralisation through representative rural institutions. The committee proposed a three-tier structure consisting of Gram Panchayats, Panchayat Samitis and Zila Parishads. Its recommendations provided an important framework for the introduction of Panchayati Raj in 1959. The Ashok Mehta, G. V. K. Rao and L. M. Singhvi Committees belonged to later phases of Panchayati Raj reform.

వివరణ:

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం పనితీరును పరిశీలించడానికి 1957లో బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీని నియమించారు. ఈ కమిటీ నివేదిక గ్రామీణ ప్రాతినిధ్య సంస్థల ద్వారా ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను సిఫార్సు చేసింది. గ్రామ పంచాయతీలు, పంచాయతీ సమితులు, జిల్లా పరిషత్‌లతో కూడిన మూడు అంచెల వ్యవస్థను ప్రతిపాదించింది. ఈ సిఫార్సులు 1959లో పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థ ప్రవేశపెట్టడానికి ముఖ్యమైన ప్రాతిపదికగా నిలిచాయి. అశోక్ మెహతా, జి. వి. కె. రావు, ఎల్. ఎం. సింఘ్వీ కమిటీలు పంచాయతీరాజ్ సంస్కరణల తరువాతి దశలకు చెందినవి.

Question 11 ప్రశ్న 11

What was the principal subject examined by the Balwant Rai Mehta Committee before recommending democratic decentralisation?

ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను సిఫార్సు చేయడానికి ముందు బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ ప్రధానంగా ఏ అంశాన్ని పరిశీలించింది?

A The reorganisation of linguistic states after 1956 1956 తరువాత భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ B The working of the Election Commission and parliamentary constituencies ఎన్నికల సంఘం పనితీరు, పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలు C The operation of major public-sector steel plants ప్రధాన ప్రభుత్వ రంగ ఉక్కు కర్మాగారాల నిర్వహణ D The performance of Community Development Projects and the National Extension Service కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ ప్రాజెక్టులు, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం పనితీరు

Explanation:

The Balwant Rai Mehta Committee was constituted as a study team to evaluate Community Development Projects and the National Extension Service. Its task was to identify problems in their functioning and recommend improvements. The committee concluded that effective rural development required greater involvement of the people through representative institutions. It therefore moved beyond administrative evaluation to recommend democratic decentralisation. This connection explains the historical transition from government-led community development to Panchayati Raj.

వివరణ:

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ ప్రాజెక్టులు, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమం పనితీరును అంచనా వేయడానికి బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీని అధ్యయన బృందంగా ఏర్పాటు చేశారు. వాటి నిర్వహణలోని సమస్యలను గుర్తించి మెరుగుదలకు సూచనలు చేయడం కమిటీ బాధ్యత. సమర్థమైన గ్రామీణాభివృద్ధికి ప్రాతినిధ్య సంస్థల ద్వారా ప్రజల భాగస్వామ్యం మరింత పెరగాలని కమిటీ నిర్ధారించింది. అందువల్ల కేవలం పరిపాలనా సమీక్షకే పరిమితం కాకుండా ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను సిఫార్సు చేసింది. ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ నుంచి పంచాయతీరాజ్ వైపు జరిగిన చారిత్రక మార్పును ఈ సంబంధం వివరిస్తుంది.

Question 12 ప్రశ్న 12

Which weakness of the early Community Development Programme and National Extension Service was particularly emphasised in arguments for democratic decentralisation?

ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ అవసరాన్ని వివరించేటప్పుడు తొలి కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమాల్లోని ఏ బలహీనతను ముఖ్యంగా ప్రస్తావించారు?

A An excessive transfer of administrative powers to elected village bodies from the beginning ప్రారంభం నుంచే ఎన్నికైన గ్రామ సంస్థలకు పరిపాలనా అధికారాలను అతిగా బదిలీ చేయడం B The complete absence of government development personnel ప్రభుత్వ అభివృద్ధి సిబ్బంది పూర్తిగా లేకపోవడం C Inadequate effective participation of rural people and excessive dependence on official administration గ్రామీణ ప్రజల ప్రభావవంతమైన భాగస్వామ్యం తక్కువగా ఉండటం, అధికార యంత్రాంగంపై అధికంగా ఆధారపడటం D The existence of too many constitutionally empowered Panchayati Raj institutions రాజ్యాంగపరమైన అధికారాలు కలిగిన పంచాయతీరాజ్ సంస్థలు అత్యధిక సంఖ్యలో ఉండటం

Explanation:

The Community Development Programme and National Extension Service were designed to encourage popular participation, but this objective was not fully realised in practice. Development activities frequently remained heavily dependent on officials and departmental machinery. Local communities did not always possess sufficient authority to determine priorities or supervise implementation. The Balwant Rai Mehta Committee regarded representative institutions as necessary for making participation effective. Democratic decentralisation was therefore proposed as a response to an important limitation of the earlier programmes.

వివరణ:

కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్, జాతీయ విస్తరణ సేవా కార్యక్రమాలు ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి రూపొందించబడినప్పటికీ ఆ లక్ష్యం ఆచరణలో పూర్తిగా నెరవేరలేదు. అభివృద్ధి కార్యకలాపాలు తరచుగా ప్రభుత్వ అధికారులు, శాఖల యంత్రాంగంపై అధికంగా ఆధారపడ్డాయి. అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలను నిర్ణయించడానికి లేదా అమలును పర్యవేక్షించడానికి స్థానిక సమాజాలకు ఎల్లప్పుడూ తగిన అధికారాలు ఉండేవి కావు. ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రభావవంతంగా మార్చడానికి ప్రాతినిధ్య సంస్థలు అవసరమని బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ భావించింది. అందువల్ల తొలి కార్యక్రమాల్లోని ముఖ్యమైన పరిమితికి పరిష్కారంగా ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను ప్రతిపాదించింది.

Question 13 ప్రశ్న 13

Which sequence correctly represents the three-tier Panchayati Raj structure recommended by the Balwant Rai Mehta Committee, from village level to district level?

బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ సిఫార్సు చేసిన మూడు అంచెల పంచాయతీరాజ్ నిర్మాణాన్ని గ్రామస్థాయి నుంచి జిల్లాస్థాయి వరకు ఏ క్రమం సరిగ్గా సూచిస్తుంది?

A Zila Parishad → Gram Panchayat → Panchayat Samiti జిల్లా పరిషత్ → గ్రామ పంచాయతీ → పంచాయతీ సమితి B Panchayat Samiti → Zila Parishad → Gram Panchayat పంచాయతీ సమితి → జిల్లా పరిషత్ → గ్రామ పంచాయతీ C Gram Sabha → State Legislative Assembly → Lok Sabha గ్రామసభ → రాష్ట్ర శాసనసభ → లోక్‌సభ D Gram Panchayat → Panchayat Samiti → Zila Parishad గ్రామ పంచాయతీ → పంచాయతీ సమితి → జిల్లా పరిషత్

Explanation:

The Balwant Rai Mehta Committee recommended a three-tier arrangement for rural local self-government. The Gram Panchayat was to function at the village level, the Panchayat Samiti at the development-block level and the Zila Parishad at the district level. These institutions were intended to be linked rather than operate as isolated bodies. The arrangement aimed to connect village participation with wider planning and coordination. It became the principal institutional model associated with the early Panchayati Raj system.

వివరణ:

బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ గ్రామీణ స్థానిక స్వపరిపాలన కోసం మూడు అంచెల వ్యవస్థను సిఫార్సు చేసింది. గ్రామస్థాయిలో గ్రామ పంచాయతీ, అభివృద్ధి బ్లాకు స్థాయిలో పంచాయతీ సమితి, జిల్లాస్థాయిలో జిల్లా పరిషత్ పనిచేయాలని ప్రతిపాదించింది. ఈ సంస్థలు వేర్వేరుగా కాకుండా పరస్పరం అనుసంధానంతో పనిచేయాలని భావించింది. గ్రామ ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని విస్తృత ప్రణాళిక, సమన్వయ వ్యవస్థతో కలపడం ఈ ఏర్పాటులో ప్రధాన లక్ష్యం. తొలి పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థతో సంబంధం ఉన్న ప్రధాన సంస్థాగత నమూనాగా ఇది నిలిచింది.

Question 14 ప్రశ్న 14

Which electoral arrangement was recommended by the Balwant Rai Mehta Committee for the proposed Panchayati Raj institutions?

ప్రతిపాదిత పంచాయతీరాజ్ సంస్థలకు బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ ఏ ఎన్నికల విధానాన్ని సిఫార్సు చేసింది?

A All three tiers should consist exclusively of officials nominated by the Governor. మూడు అంచెల సంస్థలన్నీ గవర్నర్ నామినేట్ చేసిన అధికారులతో మాత్రమే ఉండాలి. B Gram Panchayats should have directly elected representatives, while the higher tiers should be constituted principally through indirect representation. గ్రామ పంచాయతీలకు ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికైన ప్రతినిధులు ఉండగా పైస్థాయి సంస్థలు ప్రధానంగా పరోక్ష ప్రాతినిధ్యం ద్వారా ఏర్పడాలి. C Village Panchayats should be appointed by district judges, while district bodies should be directly elected by Parliament. గ్రామ పంచాయతీలను జిల్లా న్యాయమూర్తులు నియమించగా జిల్లా సంస్థలను పార్లమెంట్ ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోవాలి. D All representatives should be selected through competitive civil-service examinations. ప్రతినిధులందరినీ పోటీ సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్షల ద్వారా ఎంపిక చేయాలి.

Explanation:

The Balwant Rai Mehta Committee recommended that village Panchayats should be constituted through direct elections. It proposed indirect representation for the Panchayat Samiti and Zila Parishad, with links to the elected institutions below them. The objective was to connect grassroots electoral participation with higher levels of rural administration. This was a recommendation concerning the original structure, not a description of every later state Panchayati Raj law. The electoral provisions introduced much later through the Seventy-third Constitutional Amendment must be distinguished from the committee's historical proposal.

వివరణ:

గ్రామ పంచాయతీలను ప్రత్యక్ష ఎన్నికల ద్వారా ఏర్పాటు చేయాలని బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ సిఫార్సు చేసింది. పంచాయతీ సమితి, జిల్లా పరిషత్‌లలో దిగువ స్థాయి ఎన్నికైన సంస్థలతో అనుసంధానమైన పరోక్ష ప్రాతినిధ్యం ఉండాలని ప్రతిపాదించింది. గ్రామస్థాయి ఎన్నికల భాగస్వామ్యాన్ని గ్రామీణ పరిపాలనలోని పైస్థాయిలతో కలపడం దీని ఉద్దేశం. ఇది తొలి వ్యవస్థ నిర్మాణానికి సంబంధించిన సిఫార్సు మాత్రమే; తరువాత ప్రతి రాష్ట్రంలో అమలైన పంచాయతీరాజ్ చట్టాలన్నింటి వివరణ కాదు. చాలా తరువాత 73వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ప్రవేశపెట్టిన ఎన్నికల నిబంధనలను కమిటీ చారిత్రక ప్రతిపాదన నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి.

Question 15 ప్రశ్న 15

Under the Balwant Rai Mehta Committee's model, which Panchayati Raj institution was intended to serve as the principal executive agency for rural development?

బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ నమూనా ప్రకారం గ్రామీణాభివృద్ధి కార్యక్రమాలకు ప్రధాన కార్యనిర్వాహక సంస్థగా ఏ పంచాయతీరాజ్ సంస్థ పనిచేయాలని ప్రతిపాదించారు?

A Election Commission of India భారత ఎన్నికల సంఘం B State Legislative Council రాష్ట్ర శాసనమండలి C Panchayat Samiti at the block level బ్లాకు స్థాయిలోని పంచాయతీ సమితి D Inter-State Council అంతర్రాష్ట్ర మండలి

Explanation:

The Balwant Rai Mehta Committee placed considerable importance on the development block as an operational unit. It recommended that the Panchayat Samiti at this level should function as the main executive institution. Development activities such as agriculture, local industries, public health and primary education were among the functions envisaged for it. The Samiti was expected to work with the relevant administrative personnel and village institutions. The emphasis on the block-level executive body was a distinctive feature of the committee's recommendations.

వివరణ:

బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ అభివృద్ధి బ్లాకును కార్యాచరణ యూనిట్‌గా ముఖ్యంగా పరిగణించింది. ఈ స్థాయిలోని పంచాయతీ సమితి ప్రధాన కార్యనిర్వాహక సంస్థగా పనిచేయాలని సిఫార్సు చేసింది. వ్యవసాయం, స్థానిక పరిశ్రమలు, ప్రజారోగ్యం, ప్రాథమిక విద్య వంటి అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను దాని విధుల్లో భాగంగా ప్రతిపాదించారు. సంబంధిత పరిపాలనా సిబ్బంది, గ్రామస్థాయి సంస్థలతో కలిసి పంచాయతీ సమితి పనిచేయాలని భావించారు. బ్లాకు స్థాయి కార్యనిర్వాహక సంస్థకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం కమిటీ సిఫార్సుల్లో ప్రత్యేకమైన అంశం.

Question 16 ప్రశ్న 16

What was the principal role envisaged for the Zila Parishad under the original Balwant Rai Mehta Committee recommendations?

బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ ప్రారంభ సిఫార్సుల ప్రకారం జిల్లా పరిషత్‌కు ప్రధానంగా ఏ పాత్రను ప్రతిపాదించారు?

A To replace the State Legislative Assembly in making state laws రాష్ట్ర చట్టాల రూపకల్పనలో రాష్ట్ర శాసనసభ స్థానాన్ని భర్తీ చేయడం B To serve exclusively as a court for constitutional disputes రాజ్యాంగ వివాదాలను పరిష్కరించే న్యాయస్థానంగా మాత్రమే పనిచేయడం C To conduct parliamentary elections independently పార్లమెంటరీ ఎన్నికలను స్వతంత్రంగా నిర్వహించడం D To perform advisory, coordinating and supervisory functions at the district level జిల్లా స్థాయిలో సలహా, సమన్వయ, పర్యవేక్షణ విధులను నిర్వహించడం

Explanation:

The Balwant Rai Mehta Committee envisaged the Zila Parishad as the district-level institution linking different Panchayat Samitis. Its main functions were advisory, coordinating and supervisory in character. The committee also proposed that the District Collector should chair the Zila Parishad in its original model. Day-to-day execution of development programmes was to be concentrated primarily at the Panchayat Samiti level. Later state legislation produced variations in the relative powers of district and block institutions.

వివరణ:

బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ వివిధ పంచాయతీ సమితులను అనుసంధానించే జిల్లాస్థాయి సంస్థగా జిల్లా పరిషత్‌ను ప్రతిపాదించింది. దాని ప్రధాన విధులు సలహా ఇవ్వడం, సమన్వయం చేయడం, పర్యవేక్షించడం. ప్రారంభ నమూనాలో జిల్లా కలెక్టర్ జిల్లా పరిషత్ అధ్యక్షుడిగా ఉండాలని కూడా కమిటీ ప్రతిపాదించింది. అభివృద్ధి కార్యక్రమాల రోజువారీ అమలు ప్రధానంగా పంచాయతీ సమితి స్థాయిలో జరగాలని భావించింది. తరువాతి రాష్ట్ర చట్టాల ద్వారా జిల్లా, బ్లాకు స్థాయి సంస్థల అధికారాల్లో భిన్నమైన ఏర్పాట్లు అమల్లోకి వచ్చాయి.

Question 17 ప్రశ్న 17

Which situation most clearly demonstrates the principle of democratic decentralisation advocated by the Balwant Rai Mehta Committee?

బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ ప్రతిపాదించిన ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ సూత్రాన్ని ఏ పరిస్థితి అత్యంత స్పష్టంగా సూచిస్తుంది?

A All village development decisions are taken exclusively by distant departmental headquarters. గ్రామాభివృద్ధికి సంబంధించిన నిర్ణయాలన్నింటినీ దూరంలోని శాఖల ప్రధాన కార్యాలయాలే తీసుకోవడం B Elected local institutions receive genuine powers, responsibilities and adequate resources to plan and execute development activities. అభివృద్ధి కార్యక్రమాల ప్రణాళిక, అమలు కోసం ఎన్నికైన స్థానిక సంస్థలకు వాస్తవ అధికారాలు, బాధ్యతలు, తగిన వనరులు కల్పించడం C Village representatives are consulted symbolically but cannot influence development priorities. గ్రామ ప్రతినిధులను కేవలం నామమాత్రంగా సంప్రదించి అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలను నిర్ణయించే అవకాశం ఇవ్వకపోవడం D Local bodies are established without any authority over development expenditure or implementation. అభివృద్ధి వ్యయం లేదా అమలుపై ఎలాంటి అధికారాలు లేకుండా స్థానిక సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడం

Explanation:

Democratic decentralisation involves transferring meaningful authority and responsibility to representative institutions at lower levels of government. The Balwant Rai Mehta Committee emphasised that elected rural bodies should have genuine control over appropriate development activities. It also recognised the need to provide adequate financial and administrative resources for these responsibilities. Merely consulting villagers without transferring decision-making powers would not fulfil this principle. The committee therefore connected public participation with institutional empowerment rather than symbolic representation alone.

వివరణ:

ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ అంటే ప్రభుత్వంలోని దిగువ స్థాయి ప్రాతినిధ్య సంస్థలకు అర్థవంతమైన అధికారాలు, బాధ్యతలను బదిలీ చేయడం. ఎన్నికైన గ్రామీణ సంస్థలకు తగిన అభివృద్ధి కార్యకలాపాలపై వాస్తవ నియంత్రణ ఉండాలని బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. ఆ బాధ్యతలు నిర్వహించడానికి తగిన ఆర్థిక, పరిపాలనా వనరులు కూడా అవసరమని గుర్తించింది. నిర్ణయాధికారాలు బదిలీ చేయకుండా గ్రామ ప్రజలను కేవలం సంప్రదించడం ఈ సూత్రాన్ని నెరవేర్చదు. అందువల్ల కమిటీ ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని నామమాత్రపు ప్రాతినిధ్యంతో కాకుండా సంస్థాగత సాధికారతతో అనుసంధానించింది.

Question 18 ప్రశ్న 18

Which statement correctly describes the National Development Council's response to the Balwant Rai Mehta Committee recommendations?

బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ సిఫార్సులపై జాతీయ అభివృద్ధి మండలి స్పందనను ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?

A The Council rejected democratic decentralisation and prohibited Panchayati Raj institutions. మండలి ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను తిరస్కరించి పంచాయతీరాజ్ సంస్థలను నిషేధించింది. B The Council transferred all rural local-government powers directly to Parliament. మండలి గ్రామీణ స్థానిక ప్రభుత్వ అధికారాలన్నింటినీ నేరుగా పార్లమెంట్‌కు బదిలీ చేసింది. C The Council required all states to adopt identical institutional arrangements without any variation. ఎలాంటి మార్పులకు అవకాశం లేకుండా అన్ని రాష్ట్రాలు ఒకే సంస్థాగత వ్యవస్థను అనుసరించాలని మండలి నిర్దేశించింది. D The Council endorsed the broad principles of democratic decentralisation in 1958 while leaving states scope to develop arrangements suited to their conditions. మండలి 1958లో ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ ప్రధాన సూత్రాలను ఆమోదించి, రాష్ట్రాలు తమ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఏర్పాట్లు చేసుకునే అవకాశం కల్పించింది.

Explanation:

The National Development Council endorsed the basic principles of democratic decentralisation following the Balwant Rai Mehta Committee's report. This endorsement took place in 1958 and encouraged the establishment of representative rural institutions. States were expected to work out organisational arrangements suited to their own administrative and regional conditions. Consequently, Panchayati Raj structures and the distribution of powers were not completely uniform across the country. The Council's endorsement was an important stage between the committee's recommendations and their implementation by states.

వివరణ:

బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ నివేదిక తరువాత జాతీయ అభివృద్ధి మండలి ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ ప్రధాన సూత్రాలను ఆమోదించింది. ఈ ఆమోదం 1958లో జరిగి గ్రామీణ ప్రాతినిధ్య సంస్థల ఏర్పాటును ప్రోత్సహించింది. రాష్ట్రాలు తమ పరిపాలనా, ప్రాంతీయ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా సంస్థాగత ఏర్పాట్లు రూపొందించుకోవాలని భావించారు. అందువల్ల దేశవ్యాప్తంగా పంచాయతీరాజ్ నిర్మాణం, అధికారాల పంపిణీ పూర్తిగా ఒకే విధంగా ఉండలేదు. కమిటీ సిఫార్సులకు, రాష్ట్రాల అమలుకు మధ్య జాతీయ అభివృద్ధి మండలి ఆమోదం ముఖ్యమైన దశగా నిలిచింది.

Question 19 ప్రశ్న 19

Which constitutional provision originally directed the state to organise village Panchayats and endow them with powers necessary for functioning as units of self-government?

గ్రామ పంచాయతీలను ఏర్పాటు చేసి అవి స్వపరిపాలనా యూనిట్లుగా పనిచేయడానికి అవసరమైన అధికారాలు కల్పించాలని రాష్ట్రాన్ని మొదట నిర్దేశించిన రాజ్యాంగ నిబంధన ఏది?

A Article 40 under the Directive Principles of State Policy ఆదేశిక సూత్రాల్లోని 40వ అధికరణ B Article 324 concerning the Election Commission ఎన్నికల సంఘానికి సంబంధించిన 324వ అధికరణ C Article 280 concerning the Finance Commission ఆర్థిక సంఘానికి సంబంధించిన 280వ అధికరణ D Article 368 concerning constitutional amendments రాజ్యాంగ సవరణలకు సంబంధించిన 368వ అధికరణ

Explanation:

Article 40 of the Constitution is part of the Directive Principles of State Policy. It directs the state to take steps to organise village Panchayats and give them the powers and authority necessary to function as units of self-government. This constitutional principle existed from the commencement of the Constitution in 1950. The early Panchayati Raj initiatives of the 1950s were consistent with this objective, but they preceded the later grant of specific constitutional status to Panchayats. That later development occurred through the Seventy-third Constitutional Amendment Act, 1992, which came into force in 1993.

వివరణ:

భారత రాజ్యాంగంలోని 40వ అధికరణ ఆదేశిక సూత్రాల్లో భాగంగా ఉంది. గ్రామ పంచాయతీలను ఏర్పాటు చేసి అవి స్వపరిపాలనా యూనిట్లుగా పనిచేయడానికి అవసరమైన అధికారాలు, బాధ్యతలు కల్పించాలని ఇది రాష్ట్రాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. 1950లో రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చినప్పటి నుంచే ఈ సూత్రం ఉంది. 1950లలో చేపట్టిన తొలి పంచాయతీరాజ్ కార్యక్రమాలు ఈ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ఉన్నప్పటికీ పంచాయతీలకు ప్రత్యేక రాజ్యాంగ హోదా కల్పించిన తరువాతి పరిణామానికి ముందే జరిగాయి. ఆ తరువాతి పరిణామం 1992లో రూపొందిన 73వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా జరిగింది; అది 1993లో అమల్లోకి వచ్చింది.

Question 20 ప్రశ్న 20

Which statement correctly identifies the first formal inauguration of the Panchayati Raj system in independent India and the state that followed in the same year?

స్వతంత్ర భారతదేశంలో పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థ తొలి అధికారిక ప్రారంభం, అదే సంవత్సరంలో దానిని అనుసరించిన రాష్ట్రాన్ని ఏ ప్రకటన సరిగ్గా గుర్తిస్తుంది?

A It was inaugurated in West Bengal in 1957, followed by Kerala. 1957లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ప్రారంభించగా తరువాత కేరళ అనుసరించింది. B It was inaugurated in Maharashtra in 1960, followed by Gujarat. 1960లో మహారాష్ట్రలో ప్రారంభించగా తరువాత గుజరాత్ అనుసరించింది. C Jawaharlal Nehru inaugurated it at Nagaur in Rajasthan on 2 October 1959, and Andhra Pradesh followed in 1959. 1959 అక్టోబరు 2న రాజస్థాన్‌లోని నాగౌర్‌లో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ప్రారంభించగా, అదే 1959లో ఆంధ్రప్రదేశ్ అనుసరించింది. D It was inaugurated in Karnataka in 1978, followed by Punjab. 1978లో కర్ణాటకలో ప్రారంభించగా తరువాత పంజాబ్ అనుసరించింది.

Explanation:

Rajasthan became the first state to formally inaugurate the Panchayati Raj system based on democratic decentralisation. Prime Minister Jawaharlal Nehru inaugurated the system at Nagaur on 2 October 1959. Andhra Pradesh followed with Panchayati Raj implementation in the same year. These developments represented the practical introduction of the institutional model associated with the Balwant Rai Mehta Committee. They must be distinguished from the much later Seventy-third Constitutional Amendment, which provided a nationwide constitutional framework for Panchayats.

వివరణ:

ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ ఆధారంగా పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థను అధికారికంగా ప్రారంభించిన తొలి రాష్ట్రం రాజస్థాన్. ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ 1959 అక్టోబరు 2న నాగౌర్‌లో ఈ వ్యవస్థను ప్రారంభించారు. అదే 1959లో ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా పంచాయతీరాజ్ అమలును చేపట్టింది. బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీతో సంబంధం ఉన్న సంస్థాగత నమూనాను ఆచరణలో ప్రవేశపెట్టిన ముఖ్యమైన పరిణామాలుగా ఇవి నిలిచాయి. పంచాయతీలకు దేశవ్యాప్త రాజ్యాంగ వ్యవస్థను కల్పించిన చాలా తరువాతి 73వ రాజ్యాంగ సవరణ నుంచి ఈ తొలి అమలును వేరుగా గుర్తించాలి.

Answer Key || సమాధానాల పట్టిక

Related Quizzes || సంబంధిత క్విజ్‌లు

India History Quiz

Answer Key సమాధానాల పట్టిక

Related Quizzes సంబంధిత క్విజ్‌లు