Social Exclusion - Test 78 - Integrated Mastery V - Complete Grand Mastery

Question 1 ప్రశ్న 1

A widowed Scheduled Tribe woman with a benchmark disability lives in a remote area. Although her household is not the poorest in the village, inaccessible transport, an online-only welfare portal, banking distance and discriminatory treatment repeatedly prevent her from using health, nutrition, pension and food-security services. Which analysis is most appropriate?

బెంచ్‌మార్క్ దివ్యాంగత కలిగిన ఒక విధవరాలైన షెడ్యూల్డ్ తెగ మహిళ దూర ప్రాంతంలో నివసిస్తోంది. ఆమె కుటుంబం గ్రామంలో అత్యంత పేదది కాకపోయినా, అందుబాటులో లేని రవాణా, కేవలం ఆన్‌లైన్ సంక్షేమ పోర్టల్, బ్యాంకు దూరం, వివక్షాత్మక వ్యవహారం వల్ల ఆరోగ్య, పోషణ, పింఛను, ఆహార భద్రత సేవలను పదేపదే పొందలేకపోతోంది. ఈ పరిస్థితికి అత్యంత సరైన విశ్లేషణ ఏది?

A It is only an income-poverty problem because all exclusion is ultimately poverty. ఇది కేవలం ఆదాయ పేదరిక సమస్య మాత్రమే; ఎందుకంటే అన్ని బహిష్కరణలు చివరకు పేదరికమే. B It is only geographical isolation; identity and institutional barriers are irrelevant. ఇది కేవలం భౌగోళిక ఒంటరితనం; గుర్తింపు మరియు సంస్థాగత అడ్డంకులు సంబంధం లేనివి. C It illustrates intersectional social exclusion produced by overlapping disability, gender, tribal, spatial, digital and financial barriers. దివ్యాంగత, లింగం, గిరిజన స్థితి, భౌగోళిక దూరం, డిజిటల్ మరియు ఆర్థిక అడ్డంకులు పరస్పరం మిళితమై ఏర్పడిన అంతరసంబంధిత సామాజిక బహిష్కరణకు ఇది ఉదాహరణ. D It proves that universal programmes always eliminate exclusion errors. సార్వత్రిక కార్యక్రమాలు ఎల్లప్పుడూ మినహాయింపు లోపాలను తొలగిస్తాయని ఇది నిరూపిస్తుంది.

Question 2 ప్రశ్న 2

A public authority requires exactly the same online procedure for everyone. A person with visual disability cannot use the portal with a screen reader. Which response best reflects substantive equality and the Rights of Persons with Disabilities framework?

ఒక ప్రభుత్వ సంస్థ ప్రతి ఒక్కరికీ ఖచ్చితంగా ఒకే ఆన్‌లైన్ ప్రక్రియను తప్పనిసరి చేసింది. దృష్టి దివ్యాంగత కలిగిన వ్యక్తి స్క్రీన్ రీడర్‌తో ఆ పోర్టల్‌ను ఉపయోగించలేకపోతున్నారు. సారభూత సమానత్వం మరియు దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టపరమైన దృక్పథాన్ని ఉత్తమంగా ప్రతిబింబించే చర్య ఏది?

A Provide reasonable accommodation and an accessible alternative without denying the person the underlying entitlement. మూల హక్కు లేదా అర్హతను నిరాకరించకుండా సముచిత సౌలభ్యం మరియు అందుబాటులో ఉండే ప్రత్యామ్నాయాన్ని కల్పించడం. B Refuse any adaptation because identical treatment is always required by equality. సమానత్వం అంటే అందరికీ ఒకే విధమైన ప్రవర్తనే కావాలి కాబట్టి ఎలాంటి మార్పును నిరాకరించడం. C Replace all eligibility rules with automatic approval for every applicant. అన్ని అర్హత నియమాలను తొలగించి ప్రతి దరఖాస్తును స్వయంచాలకంగా ఆమోదించడం. D Treat accessibility as charity that may be provided only if private donations are available. ప్రాప్యతను దాతృత్వంగా పరిగణించి ప్రైవేట్ విరాళాలు ఉన్నప్పుడే కల్పించడం.

Question 3 ప్రశ్న 3

Consider the following statements about the Constitution of India:
1. Article 17 abolishes untouchability and forbids its practice in any form.
2. Article 23 prohibits trafficking in human beings, begar and other similar forms of forced labour.
3. Article 39A is a Fundamental Right guaranteeing free legal aid in every case.
4. Article 46 directs the State to promote the educational and economic interests of weaker sections, particularly Scheduled Castes and Scheduled Tribes, and protect them from social injustice and exploitation.
Which of the statements are correct?

భారత రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఆర్టికల్ 17 అంటరానితనాన్ని రద్దు చేసి, దాని ఆచరణను ఏ రూపంలోనైనా నిషేధిస్తుంది.
2. ఆర్టికల్ 23 మానవ అక్రమ రవాణా, బేగార్ మరియు దానికి సమానమైన ఇతర బలవంతపు శ్రమ రూపాలను నిషేధిస్తుంది.
3. ఆర్టికల్ 39A ప్రతి కేసులో ఉచిత న్యాయ సహాయాన్ని హామీ ఇచ్చే ప్రాథమిక హక్కు.
4. ఆర్టికల్ 46 బలహీన వర్గాల, ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్ కులాలు మరియు షెడ్యూల్డ్ తెగల విద్యా, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను ప్రోత్సహించి, సామాజిక అన్యాయం మరియు దోపిడీ నుంచి వారిని రక్షించాలని రాష్ట్రాన్ని ఆదేశిస్తుంది.
సరైన ప్రకటనలు ఏవి?

A 1 and 3 only 1 మరియు 3 మాత్రమే B 1, 2 and 4 only 1, 2 మరియు 4 మాత్రమే C 2, 3 and 4 only 2, 3 మరియు 4 మాత్రమే D 1, 2, 3 and 4 1, 2, 3 మరియు 4

Question 4 ప్రశ్న 4

Which statement correctly combines the constitutional basis and the present judicial position on Economically Weaker Sections (EWS) reservation?

ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాల (EWS) రిజర్వేషన్‌కు సంబంధించిన రాజ్యాంగ ఆధారం మరియు ప్రస్తుత న్యాయస్థాన స్థితిని సరిగ్గా కలిపి చెప్పేది ఏది?

A The 102nd Constitutional Amendment created EWS reservation, and the Supreme Court struck it down in 2022. 102వ రాజ్యాంగ సవరణ EWS రిజర్వేషన్‌ను సృష్టించింది; 2022లో సుప్రీంకోర్టు దానిని రద్దు చేసింది. B The 105th Constitutional Amendment inserted Articles 15(6) and 16(6), but only for Scheduled Castes and Scheduled Tribes. 105వ రాజ్యాంగ సవరణ ఆర్టికల్స్ 15(6), 16(6)లను చేర్చింది; అయితే అవి కేవలం షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకే వర్తిస్తాయి. C The 103rd Constitutional Amendment inserted Articles 15(6) and 16(6), and its constitutional validity was upheld by a 3:2 majority in Janhit Abhiyan v. Union of India in 2022. 103వ రాజ్యాంగ సవరణ ఆర్టికల్స్ 15(6), 16(6)లను చేర్చింది; 2022లో Janhit Abhiyan v. Union of India కేసులో 3:2 మెజారిటీతో దాని రాజ్యాంగబద్ధతను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది. D EWS reservation is based only on an executive order and has no constitutional provision. EWS రిజర్వేషన్ కేవలం కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వుపైనే ఆధారపడింది; దానికి రాజ్యాంగ నిబంధన లేదు.

Question 5 ప్రశ్న 5

After the Constitution (One Hundred and Fifth Amendment) Act, 2021, which statement about socially and educationally backward classes (SEBCs) is correct?

రాజ్యాంగ (105వ సవరణ) చట్టం, 2021 తర్వాత సామాజికంగా మరియు విద్యాపరంగా వెనుకబడిన వర్గాల (SEBCs) గురించి సరైన ప్రకటన ఏది?

A Only Parliament may maintain any SEBC list for any purpose; States cannot have separate lists. ఏ ప్రయోజనం కోసం అయినా SEBC జాబితాను కేవలం పార్లమెంటే నిర్వహించగలదు; రాష్ట్రాలకు వేరు జాబితాలు ఉండవు. B Every State must copy the Central List exactly for its own reservation and welfare purposes. ప్రతి రాష్ట్రం తన రిజర్వేషన్ మరియు సంక్షేమ ప్రయోజనాల కోసం కేంద్ర జాబితాను యథాతథంగా అనుసరించాలి. C Article 342A abolished the distinction between the Central List and State lists. ఆర్టికల్ 342A కేంద్ర జాబితా మరియు రాష్ట్ర జాబితాల మధ్య తేడాను రద్దు చేసింది. D Every State or Union Territory may by law prepare and maintain, for its own purposes, an SEBC list whose entries may differ from the Central List. ప్రతి రాష్ట్రం లేదా కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం తన స్వంత ప్రయోజనాల కోసం చట్టం ద్వారా SEBC జాబితాను తయారు చేసి నిర్వహించవచ్చు; అందులోని నమోదులు కేంద్ర జాబితాతో భిన్నంగా ఉండవచ్చు.

Question 6 ప్రశ్న 6

Which statement most accurately reflects the Supreme Court's 2024 decision in State of Punjab v. Davinder Singh on sub-classification within Scheduled Castes?

షెడ్యూల్డ్ కులాల అంతర్గత ఉపవర్గీకరణపై State of Punjab v. Davinder Singh కేసులో సుప్రీంకోర్టు 2024 తీర్పును అత్యంత సరిగ్గా ప్రతిబింబించే ప్రకటన ఏది?

A The Court held that a State may itself add or delete castes from the Presidential Scheduled Castes list whenever it creates a sub-quota. ఉప-కోటా సృష్టించినప్పుడల్లా రాష్ట్రం స్వయంగా రాష్ట్రపతి షెడ్యూల్డ్ కులాల జాబితాలో కులాలను చేర్చవచ్చు లేదా తొలగించవచ్చని కోర్టు తీర్పు చెప్పింది. B The Court held all sub-classification within Scheduled Castes unconstitutional and reaffirmed E.V. Chinnaiah without qualification. షెడ్యూల్డ్ కులాల అంతర్గత ఉపవర్గీకరణ అంతా రాజ్యాంగ విరుద్ధమని కోర్టు తీర్పు చెప్పి E.V. Chinnaiah తీర్పును ఎలాంటి మినహాయింపు లేకుండా పునరుద్ఘాటించింది. C The Court permitted sub-classification only on arbitrary preference and said no supporting data can be required. ఏ ఆధార డేటా అవసరం లేదని, యాదృచ్ఛిక ప్రాధాన్యతపై మాత్రమే ఉపవర్గీకరణ చేయవచ్చని కోర్టు అనుమతించింది. D The Court held that sub-classification within Scheduled Castes can be constitutionally permissible on a rational basis linked to its purpose; it does not itself add or remove castes from the Article 341 list, and the State must justify the classification with relevant data. షెడ్యూల్డ్ కులాల ఉపవర్గీకరణ తార్కిక భేదం మరియు దాని లక్ష్యంతో సంబంధం ఉన్న ఆధారంపై రాజ్యాంగబద్ధంగా సాధ్యమని కోర్టు తెలిపింది; అది ఆర్టికల్ 341 జాబితాలో కులాలను చేర్చడం లేదా తొలగించడం కాదు, మరియు రాష్ట్రం సంబంధిత డేటాతో వర్గీకరణను సమర్థించాలి.

Explanation:

• The seven-judge Bench held that Scheduled Castes are not necessarily a homogeneous class for every affirmative-action purpose and that constitutionally valid sub-classification can be made.
• The classification must rest on a rational principle connected to its purpose, and the State must support relevant claims such as inadequate representation with data.
• Sub-classification does not confer power on a State to alter the Presidential list under Article 341; the contrary holding in E.V. Chinnaiah was overruled.

వివరణ:

• ఏ సానుకూల చర్య ప్రయోజనం కోసం అయినా షెడ్యూల్డ్ కులాలు తప్పనిసరిగా ఏకరూప వర్గమే కావని ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం పేర్కొని, రాజ్యాంగబద్ధమైన ఉపవర్గీకరణ సాధ్యమని తీర్పు చెప్పింది.
• వర్గీకరణ తార్కిక సూత్రంపై ఆధారపడి దాని లక్ష్యంతో సంబంధం కలిగి ఉండాలి; తగిన ప్రాతినిధ్యం లోపం వంటి అంశాలను రాష్ట్రం సంబంధిత డేటాతో సమర్థించాలి.
• ఉపవర్గీకరణ వల్ల ఆర్టికల్ 341 కింద రాష్ట్రపతి జాబితాను రాష్ట్రం మార్చే అధికారం రాదు; E.V. Chinnaiahలోని విరుద్ధ నిర్ణయం రద్దు చేయబడింది.

Question 7 ప్రశ్న 7

Which of the following institutional classifications is correct?

క్రింది సంస్థాగత వర్గీకరణల్లో సరైనది ఏది?

A NCSC — statutory under a 1992 Act; NCST — Article 338B; NCBC — Article 338A; NCM — Article 338 NCSC — 1992 చట్టం కింద చట్టబద్ధ సంస్థ; NCST — ఆర్టికల్ 338B; NCBC — ఆర్టికల్ 338A; NCM — ఆర్టికల్ 338 B NCSC — Article 338; NCST — Article 338A; NCBC — Article 338B; NCM — statutory under the National Commission for Minorities Act, 1992 NCSC — ఆర్టికల్ 338; NCST — ఆర్టికల్ 338A; NCBC — ఆర్టికల్ 338B; NCM — National Commission for Minorities Act, 1992 కింద చట్టబద్ధ సంస్థ C NCSC — Article 338A; NCST — Article 338; NCBC — statutory body; NCM — constitutional body under Article 342A NCSC — ఆర్టికల్ 338A; NCST — ఆర్టికల్ 338; NCBC — చట్టబద్ధ సంస్థ; NCM — ఆర్టికల్ 342A కింద రాజ్యాంగ సంస్థ D All four are constitutional commissions created by the same Article. నాలుగూ ఒకే ఆర్టికల్ ద్వారా ఏర్పడిన రాజ్యాంగ కమిషన్లు.

Question 8 ప్రశ్న 8

A woman who is a survivor of human trafficking needs legal representation but has no resources. Which statement correctly connects constitutional policy and the Legal Services Authorities Act, 1987?

మానవ అక్రమ రవాణా నుంచి బయటపడిన ఒక మహిళకు న్యాయ ప్రాతినిధ్యం అవసరం, కానీ ఆర్థిక వనరులు లేవు. రాజ్యాంగ విధానం మరియు Legal Services Authorities Act, 1987ను సరిగ్గా అనుసంధానించే ప్రకటన ఏది?

A Article 39A promotes equal justice and free legal aid, and Section 12 of the 1987 Act includes women and victims of trafficking or begar among categories entitled to legal services. ఆర్టికల్ 39A సమాన న్యాయం మరియు ఉచిత న్యాయ సహాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది; 1987 చట్టంలోని సెక్షన్ 12 మహిళలను, అలాగే మానవ అక్రమ రవాణా లేదా బేగార్ బాధితులను న్యాయ సేవలకు అర్హులైన వర్గాల్లో చేర్చుతుంది. B Only persons convicted of an offence can receive legal aid under the 1987 Act. 1987 చట్టం కింద నేరానికి దోషిగా తేలినవారికే న్యాయ సహాయం లభిస్తుంది. C Article 32 itself creates NALSA and lists all legal-aid beneficiaries. ఆర్టికల్ 32 స్వయంగా NALSAను ఏర్పాటు చేసి, న్యాయ సహాయం పొందే అన్ని వర్గాలను జాబితా చేస్తుంది. D A trafficking survivor must first prove membership of a Scheduled Caste before any legal services institution can assist her. మానవ అక్రమ రవాణా బాధితురాలు న్యాయ సేవా సంస్థ సహాయం పొందడానికి ముందుగా షెడ్యూల్డ్ కులానికి చెందినదని నిరూపించాలి.

Explanation:

• Article 39A is a Directive Principle requiring the State to promote equal justice and provide free legal aid so that economic or other disabilities do not block access to justice.
• Section 12 of the Legal Services Authorities Act, 1987 identifies several eligible categories, including women and victims of trafficking in human beings or begar referred to in Article 23.
• Eligibility under one listed category does not require the person to establish membership in another listed category such as Scheduled Caste or Scheduled Tribe.

వివరణ:

• ఆర్టికల్ 39A ఆర్థిక లేదా ఇతర అడ్డంకుల వల్ల న్యాయం పొందే అవకాశాలు నిరాకరించబడకుండా సమాన న్యాయం, ఉచిత న్యాయ సహాయాన్ని రాష్ట్రం ప్రోత్సహించాలని చెప్పే రాష్ట్ర విధాన మార్గదర్శక సూత్రం.
• Legal Services Authorities Act, 1987లోని సెక్షన్ 12 మహిళలు, అలాగే ఆర్టికల్ 23లో సూచించిన మానవ అక్రమ రవాణా లేదా బేగార్ బాధితులు సహా అనేక అర్హ వర్గాలను పేర్కొంటుంది.
• ఒక జాబితాబద్ధ అర్హత వర్గంలో ఉండే వ్యక్తి, న్యాయ సహాయం కోసం షెడ్యూల్డ్ కులం లేదా షెడ్యూల్డ్ తెగ వంటి మరో వర్గానికి కూడా చెందాలని నిరూపించాల్సిన అవసరం లేదు.

Question 9 ప్రశ్న 9

As of September 2026, which statement correctly describes the Nari Shakti Vandan Adhiniyam, 2023 (Constitution One Hundred and Sixth Amendment Act, 2023)?

సెప్టెంబర్ 2026 నాటికి Nari Shakti Vandan Adhiniyam, 2023 (రాజ్యాంగ 106వ సవరణ చట్టం, 2023)ను సరిగ్గా వివరించే ప్రకటన ఏది?

A It has reserved one-half of all Rajya Sabha seats for women since 2023. 2023 నుంచే రాజ్యసభలోని అన్ని స్థానాల్లో సగం మహిళలకు రిజర్వ్ చేసింది. B It applies only to Panchayats and Municipalities and contains no provision concerning the Lok Sabha or State Legislative Assemblies. ఇది కేవలం పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలకే వర్తిస్తుంది; లోక్‌సభ లేదా రాష్ట్ర శాసనసభలకు సంబంధించిన నిబంధన లేదు. C The 106th Amendment came into force on 16 April 2026 and provides the constitutional framework for one-third reservation for women in the Lok Sabha, State Legislative Assemblies and the Delhi Legislative Assembly; under Article 334A, the reservation takes effect after the delimitation undertaken following publication of the relevant figures of the first census taken after commencement of the amendment. 106వ రాజ్యాంగ సవరణ 2026 ఏప్రిల్ 16న అమల్లోకి వచ్చింది; లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభలు, ఢిల్లీ శాసనసభలో మహిళలకు మూడింట ఒక వంతు రిజర్వేషన్‌కు రాజ్యాంగ వ్యవస్థను కల్పిస్తుంది; ఆర్టికల్ 334A ప్రకారం, సవరణ అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత నిర్వహించే మొదటి జనగణనకు సంబంధించిన గణాంకాలు ప్రచురితమైన అనంతరం చేపట్టే నియోజకవర్గాల పునర్విభజన తర్వాత ఈ రిజర్వేషన్ అమల్లోకి వస్తుంది. D It abolished the constitutional reservation of seats for Scheduled Castes and Scheduled Tribes. ఇది షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు ఉన్న రాజ్యాంగ స్థాన రిజర్వేషన్‌ను రద్దు చేసింది.

Explanation:

• The Constitution (One Hundred and Sixth Amendment) Act, 2023 was brought into force on 16 April 2026 and inserted the constitutional framework for women's reservation in the Lok Sabha, State Legislative Assemblies and the Legislative Assembly of the NCT of Delhi.
• Article 334A links the actual taking effect of the reservation to a delimitation exercise undertaken after publication of the relevant figures of the first census taken after commencement of the amendment.
• The scheme does not abolish SC/ST seat reservation; it also provides for women's reservation within seats reserved for Scheduled Castes and Scheduled Tribes.

వివరణ:

• రాజ్యాంగ (106వ సవరణ) చట్టం, 2023ను 2026 ఏప్రిల్ 16న అమల్లోకి తెచ్చారు; లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభలు, ఢిల్లీ జాతీయ రాజధాని ప్రాంత శాసనసభలో మహిళల రిజర్వేషన్‌కు రాజ్యాంగ వ్యవస్థను ఇది చేర్చింది.
• ఆర్టికల్ 334A ప్రకారం, సవరణ అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత నిర్వహించే మొదటి జనగణనకు సంబంధించిన గణాంకాలు ప్రచురితమైన అనంతరం చేపట్టే నియోజకవర్గాల పునర్విభజనతో రిజర్వేషన్ వాస్తవ అమలు అనుసంధానించబడింది.
• ఈ వ్యవస్థ SC/ST స్థాన రిజర్వేషన్‌ను రద్దు చేయదు; షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు రిజర్వ్ చేసిన స్థానాల్లో కూడా మహిళల రిజర్వేషన్‌కు నిబంధన కల్పిస్తుంది.

Question 10 ప్రశ్న 10

Which combination correctly distinguishes the constitutional and statutory frameworks relevant to tribal self-governance in Scheduled Areas of Telangana and Andhra Pradesh?

తెలంగాణ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ షెడ్యూల్డ్ ఏరియాల్లో గిరిజన స్వపరిపాలనకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన వ్యవస్థలను సరిగ్గా వేరు చేసే కలయిక ఏది?

A Sixth Schedule Autonomous District Councils are the general constitutional framework for Scheduled Areas in Telangana and Andhra Pradesh, while PESA applies only to metropolitan areas. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ షెడ్యూల్డ్ ఏరియాలకు సాధారణ రాజ్యాంగ వ్యవస్థ Sixth Schedule Autonomous District Councils; PESA కేవలం మహానగర ప్రాంతాలకు వర్తిస్తుంది. B Fifth Schedule provisions are relevant to Scheduled Areas in these States; PESA extends Panchayat provisions to Scheduled Areas, and the Forest Rights Act, 2006 recognizes both individual and community forest rights. ఈ రాష్ట్రాల షెడ్యూల్డ్ ఏరియాలకు Fifth Schedule నిబంధనలు సంబంధితవి; PESA పంచాయతీ నిబంధనలను షెడ్యూల్డ్ ఏరియాలకు విస్తరిస్తుంది; Forest Rights Act, 2006 వ్యక్తిగత మరియు సామూహిక అటవీ హక్కులను గుర్తిస్తుంది. C Fifth Schedule and Sixth Schedule are identical, and the Forest Rights Act recognizes only individual agricultural titles. Fifth Schedule, Sixth Schedule రెండూ ఒకటే; Forest Rights Act కేవలం వ్యక్తిగత వ్యవసాయ పట్టాలను మాత్రమే గుర్తిస్తుంది. D PESA abolished the role of Gram Sabhas in Scheduled Areas and transferred all community-resource decisions to Parliament. PESA షెడ్యూల్డ్ ఏరియాల్లో గ్రామ సభ పాత్రను రద్దు చేసి, సామూహిక వనరులపై అన్ని నిర్ణయాలను పార్లమెంటుకు బదిలీ చేసింది.

Question 11 ప్రశ్న 11

Under the Rights of Persons with Disabilities Act, 2016, which combination is correct for persons with benchmark disabilities?

Rights of Persons with Disabilities Act, 2016 ప్రకారం బెంచ్‌మార్క్ దివ్యాంగత కలిగిన వ్యక్తులకు సంబంధించిన సరైన కలయిక ఏది?

A At least 4% seats in Government-aided higher education and at least 5% vacancies in Government establishments ప్రభుత్వ సహాయంతో నడిచే ఉన్నత విద్యాసంస్థల్లో కనీసం 4% స్థానాలు మరియు ప్రభుత్వ సంస్థల్లో కనీసం 5% ఖాళీలు B At least 5% seats in Government or Government-aided higher educational institutions and at least 4% reservation in vacancies in Government establishments as provided by the Act ప్రభుత్వ లేదా ప్రభుత్వ సహాయంతో నడిచే ఉన్నత విద్యాసంస్థల్లో కనీసం 5% స్థానాలు మరియు చట్టం ప్రకారం ప్రభుత్వ సంస్థల ఖాళీల్లో కనీసం 4% రిజర్వేషన్ C Exactly 5% reservation in every private-sector job and no reservation in higher education ప్రతి ప్రైవేట్ రంగ ఉద్యోగంలో ఖచ్చితంగా 5% రిజర్వేషన్ మరియు ఉన్నత విద్యలో ఎలాంటి రిజర్వేషన్ లేదు D Reservation is the only form of disability inclusion recognized by the Act; accessibility and reasonable accommodation are unrelated concepts రిజర్వేషన్ మాత్రమే ఈ చట్టం గుర్తించే దివ్యాంగ సమగ్రత రూపం; ప్రాప్యత, సముచిత సౌలభ్యానికి సంబంధం లేదు

Question 12 ప్రశ్న 12

Which statement correctly distinguishes Article 24 of the Constitution from the current Child and Adolescent Labour (Prohibition and Regulation) Act, 1986 as amended in 2016?

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 24ను, 2016లో సవరించిన ప్రస్తుత Child and Adolescent Labour (Prohibition and Regulation) Act, 1986తో సరిగ్గా వేరు చేసే ప్రకటన ఏది?

A Article 24 prohibits employment of children below fourteen years in factories, mines or other hazardous employment; under the amended Act an adolescent is a person who has completed fourteen but not eighteen years, and adolescents are prohibited from hazardous occupations and processes. ఆర్టికల్ 24 పద్నాలుగు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు లేదా ఇతర ప్రమాదకర ఉపాధిలో నియమించడాన్ని నిషేధిస్తుంది; సవరించిన చట్టం ప్రకారం పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తి చేసి పద్దెనిమిది సంవత్సరాలు పూర్తి కాని వ్యక్తి కిశోరుడు, మరియు కిశోరులను ప్రమాదకర వృత్తులు, ప్రక్రియల్లో నియమించడం నిషేధితం. B Article 24 permits hazardous mine work for children if parental consent is obtained. తల్లిదండ్రుల సమ్మతి ఉంటే పిల్లలను ప్రమాదకర గని పనిలో నియమించడానికి ఆర్టికల్ 24 అనుమతిస్తుంది. C The amended Act treats everyone below twenty-one years as an adolescent. సవరించిన చట్టం ఇరవై ఒక సంవత్సరాల లోపు అందరినీ కిశోరులుగా పరిగణిస్తుంది. D The amended Act concerns only school attendance and contains no employment prohibition. సవరించిన చట్టం కేవలం పాఠశాల హాజరుకు సంబంధించినది; ఉపాధిపై ఎలాంటి నిషేధం లేదు.

Question 13 ప్రశ్న 13

Which statement correctly combines minority rights and the institutional status of the National Commission for Minorities (NCM)?

మైనారిటీ హక్కులు మరియు National Commission for Minorities (NCM) సంస్థాగత హోదాను సరిగ్గా కలిపి చెప్పేది ఏది?

A Article 30 concerns only economic reservation, while NCM is a constitutional body under Article 338B. ఆర్టికల్ 30 కేవలం ఆర్థిక రిజర్వేషన్‌కు సంబంధించినది; NCM ఆర్టికల్ 338B కింద రాజ్యాంగ సంస్థ. B Articles 29 and 30 contain cultural and educational protections, including the right of religious and linguistic minorities under Article 30 to establish and administer educational institutions of their choice; NCM is a statutory body under the National Commission for Minorities Act, 1992. ఆర్టికల్స్ 29, 30 సాంస్కృతిక మరియు విద్యా రక్షణలను కలిగి ఉన్నాయి; ఆర్టికల్ 30 మత, భాషా మైనారిటీలకు తమ ఎంపిక ప్రకారం విద్యాసంస్థలను స్థాపించి నిర్వహించే హక్కును కల్పిస్తుంది; NCM National Commission for Minorities Act, 1992 కింద చట్టబద్ధ సంస్థ. C NCM itself is created by Article 30 and can amend the Constitution by regulation. NCM స్వయంగా ఆర్టికల్ 30 ద్వారా ఏర్పడింది మరియు నిబంధన ద్వారా రాజ్యాంగాన్ని సవరించగలదు. D Articles 29 and 30 create a uniform reservation percentage for every religious and linguistic minority. ఆర్టికల్స్ 29, 30 ప్రతి మత, భాషా మైనారిటీకి ఒకే రిజర్వేషన్ శాతాన్ని సృష్టిస్తాయి.

Question 14 ప్రశ్న 14

As of September 2026, which statement most accurately describes the current statutory and judicial position after the Transgender Persons (Protection of Rights) Amendment Act, 2026?

సెప్టెంబర్ 2026 నాటికి Transgender Persons (Protection of Rights) Amendment Act, 2026 తర్వాత ప్రస్తుత చట్టపరమైన మరియు న్యాయస్థాన స్థితిని అత్యంత సరిగ్గా వివరించే ప్రకటన ఏది?

A The 2026 Amendment repealed the Transgender Persons (Protection of Rights) Act, 2019 in full, leaving no central statutory anti-discrimination framework. 2026 సవరణ Transgender Persons (Protection of Rights) Act, 2019ను పూర్తిగా రద్దు చేసి, కేంద్ర స్థాయిలో ఎలాంటి చట్టబద్ధ వివక్ష నిరోధక వ్యవస్థ లేకుండా చేసింది. B The 2026 Amendment, effective from 25 May 2026, changed important definition and certification provisions of the 2019 Act, including the certification framework; the 2019 Act as amended remains in force while constitutional challenges to the 2026 changes are pending, and the Supreme Court has not stayed the amendment's operation. 2026 మే 25 నుంచి అమల్లోకి వచ్చిన సవరణ 2019 చట్టంలోని ముఖ్యమైన నిర్వచన మరియు సర్టిఫికేషన్ నిబంధనలను, సర్టిఫికేషన్ వ్యవస్థతో సహా, మార్చింది; సవరించిన 2019 చట్టం అమల్లోనే ఉంది, 2026 మార్పులపై రాజ్యాంగ సవాళ్లు న్యాయస్థానంలో పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి, మరియు సుప్రీంకోర్టు సవరణ అమలుపై స్టే విధించలేదు. C The Supreme Court finally struck down the entire 2026 Amendment before it came into force. 2026 సవరణ అమల్లోకి రాకముందే సుప్రీంకోర్టు దానిని పూర్తిగా రద్దు చేసింది. D The 2026 Amendment changed only the composition of the National Council for Transgender Persons and left the identity and certification provisions untouched. 2026 సవరణ కేవలం National Council for Transgender Persons నిర్మాణాన్ని మాత్రమే మార్చింది; గుర్తింపు మరియు సర్టిఫికేషన్ నిబంధనలను మార్చలేదు.

Explanation:

• The Transgender Persons (Protection of Rights) Amendment Act, 2026 is Act 3 of 2026, and the amended provisions came into force on 25 May 2026.
• The amendment made substantive changes to the statutory definition and identity/certification process, including a revised certification framework, while the anti-discrimination and other rights provisions of the 2019 Act continue within the amended statute.
• Constitutional challenges to the 2026 changes remain pending; the Supreme Court declined interim stay, so the amended law remains operative subject to further judicial or legislative action.

వివరణ:

• Transgender Persons (Protection of Rights) Amendment Act, 2026 అనేది 2026లోని Act 3; సవరించిన నిబంధనలు 2026 మే 25 నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి.
• ఈ సవరణ చట్టపరమైన నిర్వచనం మరియు గుర్తింపు/సర్టిఫికేషన్ ప్రక్రియలో, సవరించిన సర్టిఫికేషన్ వ్యవస్థతో సహా, ముఖ్యమైన మార్పులు చేసింది; అయితే 2019 చట్టంలోని వివక్ష నిరోధక మరియు ఇతర హక్కుల నిబంధనలు సవరించిన చట్టంలో కొనసాగుతున్నాయి.
• 2026 మార్పులపై రాజ్యాంగ సవాళ్లు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి; సుప్రీంకోర్టు మధ్యంతర స్టే ఇవ్వలేదు, కాబట్టి తదుపరి న్యాయ లేదా శాసన మార్పుకు లోబడి సవరించిన చట్టం అమల్లోనే ఉంది.

Question 15 ప్రశ్న 15

Consider the following current developments as of September 2026:
1. India's four Labour Codes came into force on 21 November 2025, and the Code on Social Security, 2020 formally recognizes gig and platform workers within the social-security framework.
2. The Viksit Bharat–Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin) Act, 2025 came into force nationwide on 1 July 2026, replacing MGNREGA and providing a statutory guarantee of 125 days of wage employment to an eligible rural household in a financial year.
3. e-Shram is restricted to regular government employees and excludes migrant and platform workers.
Which statements are correct?

సెప్టెంబర్ 2026 నాటికి క్రింది ప్రస్తుత పరిణామాలను పరిశీలించండి:
1. భారతదేశంలోని నాలుగు Labour Codes 21 నవంబర్ 2025న అమల్లోకి వచ్చాయి; Code on Social Security, 2020 గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికులను సామాజిక భద్రత వ్యవస్థలో అధికారికంగా గుర్తిస్తుంది.
2. Viksit Bharat–Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin) Act, 2025 దేశవ్యాప్తంగా 1 జూలై 2026న అమల్లోకి వచ్చి MGNREGAను భర్తీ చేసింది; అర్హ గ్రామీణ కుటుంబానికి ఆర్థిక సంవత్సరంలో 125 రోజుల వేతన ఉపాధికి చట్టబద్ధ హామీ ఇస్తుంది.
3. e-Shram కేవలం నియమిత ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు మాత్రమే పరిమితం; వలస మరియు ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికులను మినహాయిస్తుంది.
సరైన ప్రకటనలు ఏవి?

A 1 only 1 మాత్రమే B 1 and 2 only 1 మరియు 2 మాత్రమే C 2 and 3 only 2 మరియు 3 మాత్రమే D 1, 2 and 3 1, 2 మరియు 3

Explanation:

• The four Labour Codes came into force on 21 November 2025, and the Code on Social Security formally recognizes gig and platform workers and provides a framework for social-security measures for them.
• The VB-G RAM G Act, 2025 commenced nationwide on 1 July 2026, when MGNREGA stood repealed, and it provides a 125-day statutory rural employment guarantee.
• e-Shram is a national database for unorganised workers and includes categories such as migrant and platform workers; it is not restricted to regular government employees.

వివరణ:

• నాలుగు Labour Codes 21 నవంబర్ 2025న అమల్లోకి వచ్చాయి; Code on Social Security గిగ్, ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికులను అధికారికంగా గుర్తించి వారికి సామాజిక భద్రత చర్యల కోసం చట్టపరమైన వ్యవస్థను కల్పిస్తుంది.
• VB-G RAM G Act, 2025 దేశవ్యాప్తంగా 1 జూలై 2026న అమల్లోకి వచ్చింది; అదే తేదీ నుంచి MGNREGA రద్దయింది; ఈ చట్టం 125 రోజుల చట్టబద్ధ గ్రామీణ ఉపాధి హామీని కల్పిస్తుంది.
• e-Shram అసంఘటిత కార్మికుల జాతీయ డేటాబేసు; వలస, ప్లాట్‌ఫామ్ కార్మికులు వంటి వర్గాలను కూడా ఇది కలిగి ఉంటుంది; ఇది నియమిత ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు మాత్రమే పరిమితం కాదు.

Question 16 ప్రశ్న 16

Which statement correctly integrates the law on manual scavenging, the NAMASTE scheme and other forms of labour exploitation?

మాన్యువల్ స్కావెంజింగ్ చట్టం, NAMASTE పథకం మరియు ఇతర శ్రమ దోపిడీ రూపాలను సరిగ్గా సమగ్రపరిచే ప్రకటన ఏది?

A The Prohibition of Employment as Manual Scavengers and their Rehabilitation Act, 2013 prohibits the specified practice and provides rehabilitation; NAMASTE promotes safer, mechanised sanitation and currently covers sewer/septic-tank workers and a waste-picker component, while bonded labour and trafficking remain legally distinct issues. Prohibition of Employment as Manual Scavengers and their Rehabilitation Act, 2013 నిర్దిష్ట ఆచారాన్ని నిషేధించి పునరావాసాన్ని కల్పిస్తుంది; NAMASTE సురక్షిత, యాంత్రీకృత పారిశుధ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ ప్రస్తుతం మురుగు కాలువ/సెప్టిక్ ట్యాంక్ కార్మికులు మరియు వ్యర్థ సేకరణ కార్మికుల భాగాన్ని కవర్ చేస్తుంది; బంధిత శ్రమ, మానవ అక్రమ రవాణా వేర్వేరు చట్టపరమైన సమస్యలు. B All sanitation work is legally identical to manual scavenging, and NAMASTE repealed the 2013 Act. అన్ని పారిశుధ్య పనులు చట్టపరంగా మాన్యువల్ స్కావెంజింగ్‌తో సమానం; NAMASTE 2013 చట్టాన్ని రద్దు చేసింది. C Bonded labour, human trafficking, manual scavenging and ordinary sanitation work are four names for the same offence. బంధిత శ్రమ, మానవ అక్రమ రవాణా, మాన్యువల్ స్కావెంజింగ్, సాధారణ పారిశుధ్య పని అన్నీ ఒకే నేరానికి నాలుగు పేర్లు. D NAMASTE is a constitutional commission empowered to amend Article 17. NAMASTE ఆర్టికల్ 17ను సవరించే అధికారం కలిగిన రాజ్యాంగ కమిషన్.

Question 17 ప్రశ్న 17

Which set of current State programme–objective matches is correct?

ప్రస్తుత రాష్ట్ర పథకం–లక్ష్యం జతల్లో సరైన సముదాయం ఏది?

A Telangana Young India Integrated Residential Schools — integrated quality education for poor students from different sections; Telangana Indiramma Indlu — housing support for eligible houseless poor families; Andhra Pradesh Zero Poverty–P4 — Public–Private–People Partnership linking Margadarsis with economically weaker Bangaru Families; Andhra Pradesh NTR Bharosa — social-security pensions for specified vulnerable categories. తెలంగాణ Young India Integrated Residential Schools — వివిధ వర్గాల పేద విద్యార్థులకు సమగ్ర నాణ్యమైన విద్య; తెలంగాణ ఇందిరమ్మ ఇండ్లు — అర్హ గృహరహిత పేద కుటుంబాలకు గృహ సహాయం; ఆంధ్రప్రదేశ్ Zero Poverty–P4 — మార్గదర్శులను ఆర్థికంగా బలహీన బంగారు కుటుంబాలతో అనుసంధానించే Public–Private–People Partnership; ఆంధ్రప్రదేశ్ NTR భరోసా — నిర్దిష్ట బలహీన వర్గాలకు సామాజిక భద్రత పింఛన్లు. B Telangana Young India Integrated Residential Schools — crop procurement; Telangana Indiramma Indlu — ration portability; Andhra Pradesh P4 — inter-State ration portability; Andhra Pradesh NTR Bharosa — export subsidy. తెలంగాణ Young India Integrated Residential Schools — పంట కొనుగోలు; తెలంగాణ ఇందిరమ్మ ఇండ్లు — రేషన్ పోర్టబిలిటీ; ఆంధ్రప్రదేశ్ P4 — అంతర్రాష్ట్ర రేషన్ పోర్టబిలిటీ; ఆంధ్రప్రదేశ్ NTR భరోసా — ఎగుమతి సబ్సిడీ. C Telangana Indiramma Indlu — Union gig-worker database; Andhra Pradesh P4 — Sixth Schedule Autonomous District Council system; Andhra Pradesh NTR Bharosa — university research grant; YIIRS — crop insurance. తెలంగాణ ఇందిరమ్మ ఇండ్లు — కేంద్ర గిగ్ కార్మికుల డేటాబేసు; ఆంధ్రప్రదేశ్ P4 — Sixth Schedule స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా మండలి వ్యవస్థ; ఆంధ్రప్రదేశ్ NTR భరోసా — విశ్వవిద్యాలయ పరిశోధన గ్రాంటు; YIIRS — పంట బీమా. D All four are Union schemes implemented with identical eligibility rules across every State. నాలుగూ ప్రతి రాష్ట్రంలో ఒకే అర్హత నియమాలతో అమలయ్యే కేంద్ర పథకాలు.

Explanation:

• Telangana's YIIRS model is designed to bring students from different social backgrounds together through integrated residential education, while Indiramma Indlu is a State housing initiative for eligible houseless poor families.
• Andhra Pradesh's Zero Poverty–P4 uses the Public–Private–People Partnership model, connecting Margadarsis with economically weaker Bangaru Families and communities for multidimensional support.
• NTR Bharosa is Andhra Pradesh's social-security pension framework for specified vulnerable categories; these State programmes must not be confused with Union schemes.

వివరణ:

• తెలంగాణ YIIRS నమూనా వివిధ సామాజిక నేపథ్యాల విద్యార్థులను సమగ్ర నివాస విద్య ద్వారా ఒకే వేదికపైకి తీసుకురావడానికి రూపొందించబడింది; ఇందిరమ్మ ఇండ్లు అర్హ గృహరహిత పేద కుటుంబాల కోసం రాష్ట్ర గృహ పథకం.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ Zero Poverty–P4 Public–Private–People Partnership నమూనాను ఉపయోగించి మార్గదర్శులను ఆర్థికంగా బలహీన బంగారు కుటుంబాలు, సమాజాలతో అనుసంధానించి బహుముఖ సహాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
• NTR భరోసా నిర్దిష్ట బలహీన వర్గాలకు ఆంధ్రప్రదేశ్ సామాజిక భద్రత పింఛను వ్యవస్థ; ఈ రాష్ట్ర పథకాలను కేంద్ర పథకాలతో కలపరాదు.

Question 18 ప్రశ్న 18

A landless labourer is compelled to work to discharge an inherited debt, cannot freely leave the employer and receives little or no effective wage. Which analysis is the most accurate?

భూమిలేని ఒక కార్మికుడు వారసత్వంగా వచ్చిన అప్పు తీర్చేందుకు బలవంతంగా పని చేయాల్సి వస్తోంది; యజమానిని స్వేచ్ఛగా విడిచి వెళ్లలేడు; వాస్తవంగా చాలా తక్కువ లేదా ఎలాంటి వేతనం పొందడం లేదు. అత్యంత సరైన విశ్లేషణ ఏది?

A It is merely underemployment and raises no constitutional issue. ఇది కేవలం అపూర్ణ ఉపాధి మాత్రమే; ఎలాంటి రాజ్యాంగ సమస్య లేదు. B It is necessarily human trafficking only, so the Bonded Labour System (Abolition) Act, 1976 cannot apply. ఇది తప్పనిసరిగా కేవలం మానవ అక్రమ రవాణానే; అందువల్ల Bonded Labour System (Abolition) Act, 1976 వర్తించదు. C It can constitute bonded or forced labour: Article 23 prohibits begar and similar forced labour, and the Bonded Labour System (Abolition) Act, 1976 abolishes the bonded labour system and extinguishes liability to repay bonded debt. ఇది బంధిత లేదా బలవంతపు శ్రమగా పరిగణించబడవచ్చు: ఆర్టికల్ 23 బేగార్ మరియు దానికి సమానమైన బలవంతపు శ్రమను నిషేధిస్తుంది; Bonded Labour System (Abolition) Act, 1976 బంధిత శ్రమ వ్యవస్థను రద్దు చేసి బంధిత అప్పును తిరిగి చెల్లించాల్సిన బాధ్యతను అంతం చేస్తుంది. D It becomes lawful if the debt was originally taken voluntarily. అప్పు మొదట స్వచ్ఛందంగా తీసుకున్నదైతే ఈ శ్రమ చట్టబద్ధమవుతుంది.

Question 19 ప్రశ్న 19

A migrant elderly worker has an NFSA ration entitlement, a social-security pension and an e-Shram registration. After migration, the ration is inaccessible locally, biometric pension authentication repeatedly fails, and there is no nearby help desk. Which administrative response best minimizes exclusion while retaining accountability?

ఒక వృద్ధ వలస కార్మికుడికి NFSA రేషన్ హక్కు, సామాజిక భద్రత పింఛను, e-Shram నమోదు ఉన్నాయి. వలస తర్వాత స్థానికంగా రేషన్ పొందలేకపోతున్నాడు, పింఛను బయోమెట్రిక్ ధృవీకరణ పదేపదే విఫలమవుతోంది, సమీపంలో సహాయక కేంద్రం లేదు. బాధ్యతను కొనసాగిస్తూ బహిష్కరణను అత్యంత సమర్థంగా తగ్గించే పరిపాలనా చర్య ఏది?

A Cancel all benefits until the worker establishes permanent domicile in the destination State. గమ్య రాష్ట్రంలో శాశ్వత నివాసాన్ని నిరూపించే వరకు అన్ని ప్రయోజనాలను రద్దు చేయడం. B Require biometric authentication as the sole method and provide no appeal because digital systems are automatically error-free. డిజిటల్ వ్యవస్థలు తప్పులేనివని భావించి బయోమెట్రిక్ ధృవీకరణనే ఏకైక పద్ధతిగా చేసి, అప్పీల్ అవకాశం ఇవ్వకపోవడం. C Use portability mechanisms such as ONORC for food entitlements, provide assisted or exception-based authentication where permitted, accessible grievance redressal and last-mile banking or service support. ఆహార హక్కులకు ONORC వంటి పోర్టబిలిటీ వ్యవస్థలను ఉపయోగించడం, అనుమతించిన చోట సహాయక లేదా మినహాయింపు ఆధారిత ధృవీకరణను కల్పించడం, అందుబాటులో ఫిర్యాదు పరిష్కారం మరియు చివరి మైలు బ్యాంకింగ్ లేదా సేవా సహాయాన్ని అందించడం. D Create a second identity record for the migrant so that each State pays the same benefit independently. ప్రతి రాష్ట్రం అదే ప్రయోజనాన్ని స్వతంత్రంగా చెల్లించేలా వలసదారుడికి రెండో గుర్తింపు రికార్డు సృష్టించడం.

Explanation:

• Portability is crucial for migrants because an entitlement should not become unusable merely because the beneficiary changes location; ONORC is designed for NFSA portability.
• Authentication failure is a classic exclusion risk, so assisted access, permissible exception handling and usable grievance redressal help preserve both inclusion and verification.
• Last-mile banking and service access matter because formal registration or account ownership alone does not guarantee effective receipt of benefits.

వివరణ:

• వలసదారులకు పోర్టబిలిటీ అత్యంత ముఖ్యమైనది; లబ్ధిదారు ప్రదేశం మారినంత మాత్రాన హక్కు వినియోగించలేనిదిగా మారకూడదు; NFSA పోర్టబిలిటీ కోసం ONORC రూపొందించబడింది.
• ధృవీకరణ వైఫల్యం సాధారణ మినహాయింపు ప్రమాదం; అందువల్ల సహాయక ప్రాప్యత, అనుమతించిన మినహాయింపు పద్ధతులు, వినియోగయోగ్య ఫిర్యాదు పరిష్కారం సమగ్రతతో పాటు ధృవీకరణను కూడా కాపాడుతాయి.
• నమోదు లేదా బ్యాంకు ఖాతా ఉండటం మాత్రమే ప్రయోజనం వాస్తవంగా అందుతుందని హామీ ఇవ్వదు; చివరి మైలు బ్యాంకింగ్, సేవా ప్రాప్యత కూడా అవసరం.

Question 20 ప్రశ్న 20

Which statement best distinguishes rights-oriented social movements, communalism and regionalism in the study of social exclusion?

సామాజిక బహిష్కరణ అధ్యయనంలో హక్కుల ఆధారిత సామాజిక ఉద్యమాలు, మతసామూహికత (communalism), ప్రాంతీయత (regionalism) మధ్య తేడాను ఉత్తమంగా వివరించే ప్రకటన ఏది?

A Dalit, women's and tribal movements may challenge structural exclusion and seek dignity, representation or rights; communalism involves political or social mobilisation that treats religious communities as antagonistic blocs; regionalism can express legitimate regional interests but may become exclusionary when it denies equal belonging or rights to others. దళిత, మహిళా, గిరిజన ఉద్యమాలు నిర్మాణాత్మక బహిష్కరణను సవాలు చేసి గౌరవం, ప్రాతినిధ్యం లేదా హక్కులను కోరవచ్చు; communalism మత సమూహాలను పరస్పర విరోధ గుంపులుగా చూసే రాజకీయ లేదా సామాజిక సమీకరణను సూచిస్తుంది; regionalism సముచిత ప్రాంతీయ ప్రయోజనాలను వ్యక్తపరచవచ్చు, కానీ ఇతరుల సమాన సభ్యత్వం లేదా హక్కులను నిరాకరించినప్పుడు బహిష్కరణాత్మకంగా మారవచ్చు. B Every regional demand is necessarily unconstitutional and identical to communalism. ప్రతి ప్రాంతీయ డిమాండ్ తప్పనిసరిగా రాజ్యాంగ విరుద్ధం మరియు communalismతో సమానం. C Social movements are merely government welfare schemes and do not involve collective claims or mobilisation. సామాజిక ఉద్యమాలు కేవలం ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలే; వాటిలో సామూహిక డిమాండ్లు లేదా సమీకరణ ఉండవు. D Communalism is the constitutional principle that the State must treat all religions impartially. Communalism అంటే అన్ని మతాలను రాష్ట్రం సమానంగా చూడాలనే రాజ్యాంగ సూత్రం.

Explanation:

• Rights-oriented social movements are forms of collective mobilisation that may contest caste, gender, tribal or other structural inequalities and seek institutional change.
• Communalism is distinct from secular constitutional governance; it can produce exclusion when religious identities are mobilised as mutually antagonistic political or social blocs.
• Regionalism is not inherently unconstitutional or exclusionary; its democratic expression must be distinguished from forms that stigmatise outsiders or deny equal rights and belonging.

వివరణ:

• హక్కుల ఆధారిత సామాజిక ఉద్యమాలు కుల, లింగ, గిరిజన లేదా ఇతర నిర్మాణాత్మక అసమానతలను సవాలు చేసి సంస్థాగత మార్పును కోరే సామూహిక సమీకరణ రూపాలు కావచ్చు.
• Communalism లౌకిక రాజ్యాంగ పాలనకు భిన్నమైనది; మత గుర్తింపులను పరస్పర విరోధ రాజకీయ లేదా సామాజిక గుంపులుగా సమీకరించినప్పుడు ఇది బహిష్కరణకు దారితీయవచ్చు.
• Regionalism స్వతహాగా రాజ్యాంగ విరుద్ధం లేదా బహిష్కరణాత్మకం కాదు; ప్రజాస్వామ్య ప్రాంతీయ ప్రయోజనాల వ్యక్తీకరణను, బయటివారిని అపహాస్యం చేయడం లేదా సమాన హక్కులు, సభ్యత్వాన్ని నిరాకరించే రూపాల నుంచి వేరు చేయాలి.

Answer Key సమాధానాల పట్టిక

Question 1 ప్రశ్న 1

Answer: C. It illustrates intersectional social exclusion produced by overlapping disability, gender, tribal, spatial, digital and financial barriers. సమాధానం: C. దివ్యాంగత, లింగం, గిరిజన స్థితి, భౌగోళిక దూరం, డిజిటల్ మరియు ఆర్థిక అడ్డంకులు పరస్పరం మిళితమై ఏర్పడిన అంతరసంబంధిత సామాజిక బహిష్కరణకు ఇది ఉదాహరణ.
Question 2 ప్రశ్న 2

Answer: A. Provide reasonable accommodation and an accessible alternative without denying the person the underlying entitlement. సమాధానం: A. మూల హక్కు లేదా అర్హతను నిరాకరించకుండా సముచిత సౌలభ్యం మరియు అందుబాటులో ఉండే ప్రత్యామ్నాయాన్ని కల్పించడం.
Question 3 ప్రశ్న 3

Answer: B. 1, 2 and 4 only సమాధానం: B. 1, 2 మరియు 4 మాత్రమే
Question 4 ప్రశ్న 4

Answer: C. The 103rd Constitutional Amendment inserted Articles 15(6) and 16(6), and its constitutional validity was upheld by a 3:2 majority in Janhit Abhiyan v. Union of India in 2022. సమాధానం: C. 103వ రాజ్యాంగ సవరణ ఆర్టికల్స్ 15(6), 16(6)లను చేర్చింది; 2022లో Janhit Abhiyan v. Union of India కేసులో 3:2 మెజారిటీతో దాని రాజ్యాంగబద్ధతను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది.
Question 5 ప్రశ్న 5

Answer: D. Every State or Union Territory may by law prepare and maintain, for its own purposes, an SEBC list whose entries may differ from the Central List. సమాధానం: D. ప్రతి రాష్ట్రం లేదా కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం తన స్వంత ప్రయోజనాల కోసం చట్టం ద్వారా SEBC జాబితాను తయారు చేసి నిర్వహించవచ్చు; అందులోని నమోదులు కేంద్ర జాబితాతో భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
Question 6 ప్రశ్న 6

Answer: D. The Court held that sub-classification within Scheduled Castes can be constitutionally permissible on a rational basis linked to its purpose; it does not itself add or remove castes from the Article 341 list, and the State must justify the classification with relevant data. సమాధానం: D. షెడ్యూల్డ్ కులాల ఉపవర్గీకరణ తార్కిక భేదం మరియు దాని లక్ష్యంతో సంబంధం ఉన్న ఆధారంపై రాజ్యాంగబద్ధంగా సాధ్యమని కోర్టు తెలిపింది; అది ఆర్టికల్ 341 జాబితాలో కులాలను చేర్చడం లేదా తొలగించడం కాదు, మరియు రాష్ట్రం సంబంధిత డేటాతో వర్గీకరణను సమర్థించాలి.
Question 7 ప్రశ్న 7

Answer: B. NCSC — Article 338; NCST — Article 338A; NCBC — Article 338B; NCM — statutory under the National Commission for Minorities Act, 1992 సమాధానం: B. NCSC — ఆర్టికల్ 338; NCST — ఆర్టికల్ 338A; NCBC — ఆర్టికల్ 338B; NCM — National Commission for Minorities Act, 1992 కింద చట్టబద్ధ సంస్థ
Question 8 ప్రశ్న 8

Answer: A. Article 39A promotes equal justice and free legal aid, and Section 12 of the 1987 Act includes women and victims of trafficking or begar among categories entitled to legal services. సమాధానం: A. ఆర్టికల్ 39A సమాన న్యాయం మరియు ఉచిత న్యాయ సహాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది; 1987 చట్టంలోని సెక్షన్ 12 మహిళలను, అలాగే మానవ అక్రమ రవాణా లేదా బేగార్ బాధితులను న్యాయ సేవలకు అర్హులైన వర్గాల్లో చేర్చుతుంది.
Question 9 ప్రశ్న 9

Answer: C. The 106th Amendment came into force on 16 April 2026 and provides the constitutional framework for one-third reservation for women in the Lok Sabha, State Legislative Assemblies and the Delhi Legislative Assembly; under Article 334A, the reservation takes effect after the delimitation undertaken following publication of the relevant figures of the first census taken after commencement of the amendment. సమాధానం: C. 106వ రాజ్యాంగ సవరణ 2026 ఏప్రిల్ 16న అమల్లోకి వచ్చింది; లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభలు, ఢిల్లీ శాసనసభలో మహిళలకు మూడింట ఒక వంతు రిజర్వేషన్‌కు రాజ్యాంగ వ్యవస్థను కల్పిస్తుంది; ఆర్టికల్ 334A ప్రకారం, సవరణ అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత నిర్వహించే మొదటి జనగణనకు సంబంధించిన గణాంకాలు ప్రచురితమైన అనంతరం చేపట్టే నియోజకవర్గాల పునర్విభజన తర్వాత ఈ రిజర్వేషన్ అమల్లోకి వస్తుంది.
Question 10 ప్రశ్న 10

Answer: B. Fifth Schedule provisions are relevant to Scheduled Areas in these States; PESA extends Panchayat provisions to Scheduled Areas, and the Forest Rights Act, 2006 recognizes both individual and community forest rights. సమాధానం: B. ఈ రాష్ట్రాల షెడ్యూల్డ్ ఏరియాలకు Fifth Schedule నిబంధనలు సంబంధితవి; PESA పంచాయతీ నిబంధనలను షెడ్యూల్డ్ ఏరియాలకు విస్తరిస్తుంది; Forest Rights Act, 2006 వ్యక్తిగత మరియు సామూహిక అటవీ హక్కులను గుర్తిస్తుంది.
Question 11 ప్రశ్న 11

Answer: B. At least 5% seats in Government or Government-aided higher educational institutions and at least 4% reservation in vacancies in Government establishments as provided by the Act సమాధానం: B. ప్రభుత్వ లేదా ప్రభుత్వ సహాయంతో నడిచే ఉన్నత విద్యాసంస్థల్లో కనీసం 5% స్థానాలు మరియు చట్టం ప్రకారం ప్రభుత్వ సంస్థల ఖాళీల్లో కనీసం 4% రిజర్వేషన్
Question 12 ప్రశ్న 12

Answer: A. Article 24 prohibits employment of children below fourteen years in factories, mines or other hazardous employment; under the amended Act an adolescent is a person who has completed fourteen but not eighteen years, and adolescents are prohibited from hazardous occupations and processes. సమాధానం: A. ఆర్టికల్ 24 పద్నాలుగు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు లేదా ఇతర ప్రమాదకర ఉపాధిలో నియమించడాన్ని నిషేధిస్తుంది; సవరించిన చట్టం ప్రకారం పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తి చేసి పద్దెనిమిది సంవత్సరాలు పూర్తి కాని వ్యక్తి కిశోరుడు, మరియు కిశోరులను ప్రమాదకర వృత్తులు, ప్రక్రియల్లో నియమించడం నిషేధితం.
Question 13 ప్రశ్న 13

Answer: B. Articles 29 and 30 contain cultural and educational protections, including the right of religious and linguistic minorities under Article 30 to establish and administer educational institutions of their choice; NCM is a statutory body under the National Commission for Minorities Act, 1992. సమాధానం: B. ఆర్టికల్స్ 29, 30 సాంస్కృతిక మరియు విద్యా రక్షణలను కలిగి ఉన్నాయి; ఆర్టికల్ 30 మత, భాషా మైనారిటీలకు తమ ఎంపిక ప్రకారం విద్యాసంస్థలను స్థాపించి నిర్వహించే హక్కును కల్పిస్తుంది; NCM National Commission for Minorities Act, 1992 కింద చట్టబద్ధ సంస్థ.
Question 14 ప్రశ్న 14

Answer: B. The 2026 Amendment, effective from 25 May 2026, changed important definition and certification provisions of the 2019 Act, including the certification framework; the 2019 Act as amended remains in force while constitutional challenges to the 2026 changes are pending, and the Supreme Court has not stayed the amendment's operation. సమాధానం: B. 2026 మే 25 నుంచి అమల్లోకి వచ్చిన సవరణ 2019 చట్టంలోని ముఖ్యమైన నిర్వచన మరియు సర్టిఫికేషన్ నిబంధనలను, సర్టిఫికేషన్ వ్యవస్థతో సహా, మార్చింది; సవరించిన 2019 చట్టం అమల్లోనే ఉంది, 2026 మార్పులపై రాజ్యాంగ సవాళ్లు న్యాయస్థానంలో పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి, మరియు సుప్రీంకోర్టు సవరణ అమలుపై స్టే విధించలేదు.
Question 15 ప్రశ్న 15

Answer: B. 1 and 2 only సమాధానం: B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
Question 16 ప్రశ్న 16

Answer: A. The Prohibition of Employment as Manual Scavengers and their Rehabilitation Act, 2013 prohibits the specified practice and provides rehabilitation; NAMASTE promotes safer, mechanised sanitation and currently covers sewer/septic-tank workers and a waste-picker component, while bonded labour and trafficking remain legally distinct issues. సమాధానం: A. Prohibition of Employment as Manual Scavengers and their Rehabilitation Act, 2013 నిర్దిష్ట ఆచారాన్ని నిషేధించి పునరావాసాన్ని కల్పిస్తుంది; NAMASTE సురక్షిత, యాంత్రీకృత పారిశుధ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ ప్రస్తుతం మురుగు కాలువ/సెప్టిక్ ట్యాంక్ కార్మికులు మరియు వ్యర్థ సేకరణ కార్మికుల భాగాన్ని కవర్ చేస్తుంది; బంధిత శ్రమ, మానవ అక్రమ రవాణా వేర్వేరు చట్టపరమైన సమస్యలు.
Question 17 ప్రశ్న 17

Answer: A. Telangana Young India Integrated Residential Schools — integrated quality education for poor students from different sections; Telangana Indiramma Indlu — housing support for eligible houseless poor families; Andhra Pradesh Zero Poverty–P4 — Public–Private–People Partnership linking Margadarsis with economically weaker Bangaru Families; Andhra Pradesh NTR Bharosa — social-security pensions for specified vulnerable categories. సమాధానం: A. తెలంగాణ Young India Integrated Residential Schools — వివిధ వర్గాల పేద విద్యార్థులకు సమగ్ర నాణ్యమైన విద్య; తెలంగాణ ఇందిరమ్మ ఇండ్లు — అర్హ గృహరహిత పేద కుటుంబాలకు గృహ సహాయం; ఆంధ్రప్రదేశ్ Zero Poverty–P4 — మార్గదర్శులను ఆర్థికంగా బలహీన బంగారు కుటుంబాలతో అనుసంధానించే Public–Private–People Partnership; ఆంధ్రప్రదేశ్ NTR భరోసా — నిర్దిష్ట బలహీన వర్గాలకు సామాజిక భద్రత పింఛన్లు.
Question 18 ప్రశ్న 18

Answer: C. It can constitute bonded or forced labour: Article 23 prohibits begar and similar forced labour, and the Bonded Labour System (Abolition) Act, 1976 abolishes the bonded labour system and extinguishes liability to repay bonded debt. సమాధానం: C. ఇది బంధిత లేదా బలవంతపు శ్రమగా పరిగణించబడవచ్చు: ఆర్టికల్ 23 బేగార్ మరియు దానికి సమానమైన బలవంతపు శ్రమను నిషేధిస్తుంది; Bonded Labour System (Abolition) Act, 1976 బంధిత శ్రమ వ్యవస్థను రద్దు చేసి బంధిత అప్పును తిరిగి చెల్లించాల్సిన బాధ్యతను అంతం చేస్తుంది.
Question 19 ప్రశ్న 19

Answer: C. Use portability mechanisms such as ONORC for food entitlements, provide assisted or exception-based authentication where permitted, accessible grievance redressal and last-mile banking or service support. సమాధానం: C. ఆహార హక్కులకు ONORC వంటి పోర్టబిలిటీ వ్యవస్థలను ఉపయోగించడం, అనుమతించిన చోట సహాయక లేదా మినహాయింపు ఆధారిత ధృవీకరణను కల్పించడం, అందుబాటులో ఫిర్యాదు పరిష్కారం మరియు చివరి మైలు బ్యాంకింగ్ లేదా సేవా సహాయాన్ని అందించడం.
Question 20 ప్రశ్న 20

Answer: A. Dalit, women's and tribal movements may challenge structural exclusion and seek dignity, representation or rights; communalism involves political or social mobilisation that treats religious communities as antagonistic blocs; regionalism can express legitimate regional interests but may become exclusionary when it denies equal belonging or rights to others. సమాధానం: A. దళిత, మహిళా, గిరిజన ఉద్యమాలు నిర్మాణాత్మక బహిష్కరణను సవాలు చేసి గౌరవం, ప్రాతినిధ్యం లేదా హక్కులను కోరవచ్చు; communalism మత సమూహాలను పరస్పర విరోధ గుంపులుగా చూసే రాజకీయ లేదా సామాజిక సమీకరణను సూచిస్తుంది; regionalism సముచిత ప్రాంతీయ ప్రయోజనాలను వ్యక్తపరచవచ్చు, కానీ ఇతరుల సమాన సభ్యత్వం లేదా హక్కులను నిరాకరించినప్పుడు బహిష్కరణాత్మకంగా మారవచ్చు.

సామాజిక బహిష్కరణ - టెస్ట్ 78 - సమగ్ర ప్రావీణ్యం V - సంపూర్ణ సమగ్ర ప్రావీణ్యం

Answer Key || సమాధానాల పట్టిక

Related Quizzes || సంబంధిత క్విజ్‌లు

Social Exclusion Quiz

APPSC, TGPSC, UPSC Quiz

Answer Key సమాధానాల పట్టిక

Related Quizzes సంబంధిత క్విజ్‌లు